Χρονιά-ορόσημο θεωρείται η φετινή, για την αγορά εργασίας, το ασφαλιστικό σύστημα και εν γένει, το εισόδημα εκατομμυρίων πολιτών.
Αντώνης Κατωπόδης
Οι παρεμβάσεις που έχουν προγραμματιστεί αφορούν τόσο τους εργαζόμενους στον ιδιωτικό και δημόσιο τομέα όσο και τους συνταξιούχους, αλλά και τους αυτοαπασχολούμενους και ελεύθερους επαγγελματίες.
Στο επίκεντρο των αλλαγών βρίσκονται οι μισθοί, οι συντάξεις, οι ασφαλιστικές εισφορές, τα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης, η φορολογία, καθώς και η ψηφιοποίηση κρίσιμων υπηρεσιών του κράτους.
Η σταδιακή άνοδος του κατώτατου μισθού αλλά και η ενίσχυση των συλλογικών συμβάσεων εργασίας φιλοδοξούν να βελτιώσουν το εργασιακό περιβάλλον και να ενισχύσουν την αγοραστική δύναμη των πολιτών.
Παράλληλα, το ασφαλιστικό σύστημα επιχειρεί να κλείσει εκκρεμότητες δεκαετιών, όπως η προσωπική διαφορά στις συντάξεις και οι καθυστερήσεις στην απονομή επικουρικών παροχών.
Κυβερνητικά στελέχη υπογραμμίζουν ότι οι αλλαγές δεν είναι αποσπασματικές και σημειώνουν ότι συνθέτουν ένα ευρύτερο πλαίσιο που επηρεάζει άμεσα το διαθέσιμο εισόδημα, τον εργασιακό προγραμματισμό και την καθημερινότητα των νοικοκυριών.
Κατώτατος μισθός
Η πρώτη και πιο άμεση αλλαγή που θα γίνει αισθητή από εκατοντάδες χιλιάδες εργαζόμενους είναι η νέα αύξηση του κατώτατου μισθού. Από την 1η Απριλίου 2026, ο κατώτατος μισθός στον ιδιωτικό τομέα αναμένεται να αυξηθεί κατά περίπου 4,8% και να ανέβει από τα 880 ευρώ που είναι σήμερα στα 922 ευρώ μικτά.
Πρόκειται για αύξηση της τάξης των 40–42 ευρώ τον μήνα, η οποία μεταφράζεται σε ετήσιο όφελος περίπου 588 ευρώ για κάθε εργαζόμενο, ο οποίος αμείβεται με τον κατώτατο μισθό.
Η συγκεκριμένη αύξηση αφορά άμεσα περισσότερους από 575.000 εργαζόμενους στον ιδιωτικό τομέα, δηλαδή σχεδόν το ένα τέταρτο του εργατικού δυναμικού. Παράλληλα, ισόποση αύξηση θα εφαρμοστεί και στους μισθούς του δημόσιου τομέα, επηρεάζοντας περίπου 600.000 υπαλλήλους.
Για παράδειγμα, ένας υπάλληλος γραφείου που σήμερα λαμβάνει 880 ευρώ μικτά θα δει τον μισθό του να αυξάνεται στα 922 ευρώ, γεγονός που βελτιώνει αισθητά το καθαρό του εισόδημα, ειδικά σε συνθήκες αυξημένου κόστους ζωής.
Κυβερνητικά στελέχη υπενθυμίζουν ότι είναι η πέμπτη συνεχόμενη αύξηση του κατώτατου μισθού τα τελευταία χρόνια. Η κυβερνητική στόχευση δεν σταματά στο 2026, καθώς ήδη εκτιμάται ότι το 2027 θα ακολουθήσει νέα αύξηση της τάξης του 4%, με αποτέλεσμα ο κατώτατος μισθός να φτάσει ή και να ξεπεράσει τα 960 ευρώ. Με τον τρόπο αυτό, επιδιώκεται να ξεπεραστεί η προεκλογική δέσμευση για κατώτατες αποδοχές 950 ευρώ στον ιδιωτικό τομέα.
Στην πράξη, η αύξηση του κατώτατου μισθού συμπαρασύρει και άλλες παροχές, όπως επιδόματα ανεργίας, μητρότητας και τριετιών, δημιουργώντας ένα ευρύτερο πλέγμα ενίσχυσης των χαμηλότερων εισοδημάτων.
Συλλογικές συμβάσεις
Η δεύτερη κομβική αλλαγή αφορά την ουσιαστική ενίσχυση των συλλογικών συμβάσεων εργασίας και στο πλαίσιο αυτό αναμένεται να προωθηθεί νομοθετική ρύθμιση που θα διευκολύνει την επέκταση των κλαδικών συμβάσεων. Στόχος της μεγάλης αυτής αλλαγής είναι το ποσοστό των εργαζομένων οι οποίοι καλύπτονται από συλλογική σύμβαση να αυξηθεί από το σημερινό 30% στο 80%.
Κεντρικό σημείο της μεταρρύθμισης είναι η μείωση ή ακόμη και η κατάργηση των αυστηρών προϋποθέσεων που απαιτούνται σήμερα για να επεκταθεί μια συλλογική σύμβαση σε ολόκληρο τον κλάδο.
Για παράδειγμα, αν υπογραφεί συλλογική σύμβαση στον κλάδο της εστίασης, οι αυξήσεις μισθών και οι βελτιωμένοι όροι εργασίας θα ισχύουν για όλους στον κλάδο και όχι μόνο για όσους εργάζονται σε συγκεκριμένες επιχειρήσεις.
Με την ενίσχυση των συλλογικών συμβάσεων, ένας εργαζόμενος σε ξενοδοχείο θα μπορεί να εξασφαλίσει όχι μόνο υψηλότερο βασικό μισθό, αλλά και καλύτερες συνθήκες εργασίας, όπως σαφέστερα ωράρια και περισσότερες ημέρες άδειας.
Αντίστοιχα, σε κλάδους όπως η βιομηχανία ή οι μεταφορές, οι συλλογικές συμβάσεις μπορούν να λειτουργήσουν ως ανάχωμα απέναντι στις ατομικές συμφωνίες που συχνά οδηγούν σε χαμηλότερες αποδοχές.
Ο απώτερος στόχος αυτής της πολιτικής είναι οι μέσοι μισθοί να φτάσουν τα 1.500 ευρώ έως το 2027. Παράγοντες της αγοράς τονίζουν ότι η ενίσχυση των συλλογικών διαπραγματεύσεων αποτελεί το πλέον σημαντικό εργαλείο για τη σταδιακή σύγκλιση προς αυτό το επίπεδο αποδοχών.
Προσωπική διαφορά
Σημαντικές είναι και οι αλλαγές που αφορούν τους συνταξιούχους, καθώς από το 2026, οι κύριες συντάξεις αυξάνονται κατά 2,4%, με την αύξηση αυτή να αφορά πλέον το σύνολο των συνταξιούχων, περίπου 2,5 εκατομμύρια άτομα.
Μέχρι πρότινος, σχεδόν 670.000 συνταξιούχοι δεν λάμβαναν αυξήσεις λόγω της ύπαρξης προσωπικής διαφοράς, λαμβάνοντας αντ’ αυτού ένα επίδομα, αλλά με το νέο καθεστώς, η προσωπική διαφορά παύει να αποτελεί εμπόδιο.
Για παράδειγμα:
Α. Σε συντάξεις έως 850 ευρώ, η αύξηση ανέρχεται περίπου στα 20 ευρώ τον μήνα.
Β. Σε μεσαίες συντάξεις των 1.300–1.500 ευρώ, η αύξηση φτάνει τα 36 ευρώ.
Γ. Σε υψηλότερες συντάξεις μπορεί να αγγίξει ακόμη και τα 70 ευρώ μηνιαίως.
Όσοι διατηρούν υψηλή προσωπική διαφορά θα λάβουν μέρος της αύξησης, ενώ από την 1η Ιανουαρίου 2027 η προσωπική διαφορά καταργείται πλήρως, εξασφαλίζοντας ίση μεταχείριση για όλους τους συνταξιούχους.
Άδεια εργαζόμενου
Σημαντικές είναι οι αλλαγές στον τρόπο χορήγησης της ετήσιας καλοκαιρινής άδειας φέρνει το 2026, καθώς θεσπίζεται μεγαλύτερη ευελιξία και αυτονομία για τους εργαζόμενους στην κατανομή του χρόνου ξεκούρασής τους.
Η νέα ρύθμιση δίνει τη δυνατότητα στους μισθωτούς να κατανέμουν την ετήσια άδεια τους σύμφωνα με τις προσωπικές τους ανάγκες, κατόπιν συνεννόησης με τον εργοδότη, χωρίς τους αυστηρούς περιορισμούς που ίσχυαν μέχρι σήμερα. Μέχρι τώρα, η κατάτμηση της άδειας – η λεγόμενη «σπαστή» άδεια – επιτρεπόταν μόνο κατ’ εξαίρεση και σε δύο περιόδους.
Μία από αυτές έπρεπε υποχρεωτικά να περιλαμβάνει τουλάχιστον 12 εργάσιμες ημέρες σε εξαήμερη εβδομαδιαία εργασία ή 10 εργάσιμες ημέρες σε πενθήμερο, ενώ απαιτούνταν και έγγραφη αίτηση του εργαζομένου.
Στην πράξη, ωστόσο, σε μεγάλο μέρος του ιδιωτικού τομέα η άδεια χορηγούνταν σχεδόν καθολικά για τρεις συνεχόμενες εβδομάδες τον Αύγουστο, περίοδο κατά την οποία πολλές επιχειρήσεις είτε κλείνουν είτε λειτουργούν με μειωμένο προσωπικό.
Από την άλλη πλευρά, ορισμένοι κλάδοι με αυξημένη καλοκαιρινή δραστηριότητα, όπως τα εμφιαλωμένα νερά και τα αναψυκτικά, επέλεγαν να δίνουν τη μεγάλη άδεια στους εργαζόμενους τους χειμερινούς μήνες.
Με τη νέα διάταξη, ο εργαζόμενος μπορεί πλέον να «σπάσει» την άδειά του σε περισσότερα τμήματα, ακόμη και σε τέσσερις διαφορετικές περιόδους μέσα στο ίδιο έτος, εφόσον υπάρχει συνεννόηση με τον εργοδότη.
Η χρονική στιγμή λήψης της άδειας καθορίζεται από κοινού, λαμβάνοντας υπόψη τόσο τις ανάγκες της επιχείρησης όσο και τις επιθυμίες του μισθωτού.
Πάντως, τουλάχιστον ένα τμήμα της άδειας πρέπει να είναι συνεχόμενο και να περιλαμβάνει περισσότερες από έξι εργάσιμες ημέρες σε εξαήμερο, πέντε εργάσιμες ημέρες σε πενθήμερο, ή δώδεκα εργάσιμες ημέρες σε ανήλικους εργαζόμενους.
Σε κάθε περίπτωση, η κατάτμηση εξακολουθεί να προϋποθέτει έγγραφη αίτηση του εργαζομένου και αποδοχή από τον εργοδότη, διασφαλίζοντας ότι η επιλογή γίνεται με πρωτοβουλία του μισθωτού.
Επίσης, καταργείται η δυνατότητα του εργοδότη να χορηγεί μονομερώς το υποχρεωτικό συνεχόμενο τμήμα άδειας οποτεδήποτε μέσα στο έτος, ενισχύοντας περαιτέρω τον ρόλο του εργαζομένου στον προγραμματισμό της άδειάς του.
Φορολογία συνταξιούχων
Εκτός από τις αυξήσεις, χιλιάδες συνταξιούχοι με ετήσιο εισόδημα άνω των 10.000 ευρώ θα δουν βελτίωση στις καθαρές αποδοχές τους λόγω της μείωσης της παρακράτησης φόρου.
Αντίθετα, όσοι έχουν χαμηλότερα εισοδήματα (περίπου 833 ευρώ τον μήνα) παραμένουν εντός του αφορολόγητου ορίου, γεγονός που προστατεύει τη μεγάλη πλειονότητα των χαμηλοσυνταξιούχων.
Όρια ηλικίας
Η φετινή χρονιά φέρνει και αυξήσεις στα μεταβατικά όρια ηλικίας συνταξιοδότησης για περίπου 25.000–30.000 ασφαλισμένους που αποχωρούν πριν από τα 62 έτη.
Οι αλλαγές αυτές αφορούν κατά κύριο λόγο τις μητέρες ανηλίκων, τους γονείς στο Δημόσιο και τους εργαζόμενους σε βαρέα και ανθυγιεινά επαγγέλματα, με επιβάρυνση έως και έξι μήνες.
Ασφαλιστικές εισφορές
Δυσάρεστα είναι τα νέα για τους μη μισθωτούς, οι οποίοι από την 1η Ιανουαρίου πρέπει να πληρώνουν περισσότερα σε ασφαλιστικές εισφορές, καθώς αυξάνονται κατά 2,6%–2,8%, ακολουθώντας τον πληθωρισμό.
Η χαμηλότερη εισφορά από 244,65 ευρώ τον μήνα θα αυξηθεί στα 251,26 ευρώ, με την ετήσια επιβάρυνση να ανέρχεται σε 79,27 ευρώ, ενώ αντίστοιχα αυξάνονται και οι εισφορές για υγειονομική περίθαλψη, επικουρική σύνταξη και εφάπαξ.
Οι μη μισθωτοί θα κληθούν έως τις 31 Ιανουαρίου 2026 να επιλέξουν μία από τις έξι ασφαλιστικές κατηγορίες, ενώ οι αυξημένες εισφορές θα εμφανιστούν στα ειδοποιητήρια του ΕΦΚΑ στο τέλος Φεβρουαρίου.
Ψηφιοποίηση ΕΦΚΑ
Η ολοκλήρωση της «Ψηφιοποίησης της ασφαλιστικής ιστορίας του e-ΕΦΚΑ» εντός του έτους, θεωρείται μια από τις πιο κομβικές μεταρρυθμίσεις.
Κοινό μυστικό είναι άλλωστε ότι η εξέλιξη αυτή θα συντμήσει περαιτέρω και τον χρόνο έκδοσης των επικουρικών συντάξεων με τους ωφελουμένους να υπολογίζονται συνολικά σε πάνω από 600.000.
Ο λεγόμενος «ηλεκτρονικός φάκελος ενσήμων» θα καλύπτει αναδρομικά τα δεδομένα από το 1980 και μετά, παρέχοντας ένα ενιαίο ψηφιακό αποτύπωμα ασφάλισης.
Το μέτρο θα συμβάλλει στην ταχεία διεκπεραίωση αιτήσεων συνταξιοδότησης ασφαλισμένων.
Τα δεδομένα της ψηφιοποίησης θα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν και να τροφοδοτήσουν υφιστάμενα ή υπό σχεδιασμό πληροφοριακά συστήματα του e-ΕΦΚΑ (π.χ. σύστημα συντάξεων, σύστημα διαχείρισης ασφαλιστικής ιστορίας, ΑΤΛΑΣ κ.λπ.).
Ωφελούμενοι είναι κυρίως οι υποψήφιοι συνταξιούχοι του e-ΕΦΚΑ, αφού η επιτάχυνση της διαδικασίας θα οδηγήσει σε εξάλειψη της ταλαιπωρίας που ενδεχομένως υφίστανται σήμερα, ανεξαρτήτως του φορέα προέλευσής τους και ειδικότερα αν υπήρχε διαδοχική ασφάλιση.
Επαγγελματική ασφάλιση, ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ
Βελτιώσεις προωθούνται και στην επαγγελματική ασφάλιση με στόχο την ενίσχυση των Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης.
Στο πλαίσιο αυτό, ιδιωτικές εταιρείες θα υποστηρίξουν το ΚΕΑΟ σε επίπεδο καταγραφής και διαχείρισης οφειλών, χωρίς εισπρακτικές πιέσεις.
Επίσης μέσω του νέου πληροφοριακού συστήματος ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ, που τίθεται σε λειτουργία τον Φεβρουάριο αναμένεται να απλοποιηθούν σημαντικά οι διαδικασίες προσλήψεων και αποχωρήσεων.
Τέλος, θεσπίζονται fast track προσλήψεις ακόμη και μέσω εφαρμογής στο κινητό, ιδιαίτερα για κλάδους με εποχικές ή έκτακτες ανάγκες.