Η καταστολή στο Ιράν γίνεται ολοένα πιο εκτεταμένη και πιο βίαιη, ωστόσο χιλιάδες άνθρωποι παραμένουν στους δρόμους ζητώντας την ανατροπή του θεοκρατικού καθεστώτος, σε ένα κύμα κινητοποιήσεων που –σύμφωνα με τις περιγραφές– συνιστά τη μεγαλύτερη επίδειξη δύναμης της αντιπολίτευσης εδώ και χρόνια.
Οι διαδηλώσεις, που συνεχίστηκαν για 12η ημέρα, κορυφώθηκαν το βράδυ της Πέμπτης στην Τεχεράνη και στη Μασχάντ, αλλά και σε άλλες πόλεις, με συνθήματα κατά του Ανώτατου Ηγέτη αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ και αναφορές στην επιστροφή του Ρεζά Παχλαβί, του εξόριστου γιου του τελευταίου σάχη, ο οποίος έχει καλέσει τους υποστηρικτές του να βγουν στους δρόμους.
Βίντεο από πόλεις-κλειδιά και αναφορές για νεκρούς, συλλήψεις και «μαύρο» στο διαδίκτυο
Σύμφωνα με όσα αναφέρονται, οι βραδινές συγκεντρώσεις στην Τεχεράνη και τη Μασχάντ δεν διαλύθηκαν άμεσα από τις δυνάμεις ασφαλείας, ενώ σε πλάνα που αποδίδονται σε αναρτήσεις στα κοινωνικά δίκτυα ακούγονται συνθήματα όπως “Θάνατος στον δικτάτορα” και “Μη φοβάστε, είμαστε όλοι μαζί”. Σε ορισμένα σημεία, εμφανίζονται διαδηλωτές να αφαιρούν αντικείμενα που μοιάζουν με κάμερες παρακολούθησης από υποδομές της πόλης.
Παράλληλα, οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων δίνουν διαφορετικούς απολογισμούς για τα θύματα: η HRANA κάνει λόγο για τουλάχιστον 34 νεκρούς διαδηλωτές (μεταξύ τους παιδιά), οκτώ νεκρά μέλη των δυνάμεων ασφαλείας και 2.270 συλλήψεις, ενώ η Iran Human Rights ανεβάζει τον αριθμό των νεκρών διαδηλωτών σε τουλάχιστον 45. Από την πλευρά τους, οι ιρανικές αρχές έχουν αναφέρει τον θάνατο έξι μελών των δυνάμεων ασφαλείας.
Στο επικοινωνιακό πεδίο, ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης φέρονται να υποβάθμισαν την έκταση των κινητοποιήσεων, ενώ ο οργανισμός NetBlocks ανέφερε μετρήσεις που παραπέμπουν σε πανεθνική διακοπή του διαδικτύου, στο πλαίσιο –όπως σημειώνεται– κλιμακούμενων μέτρων ψηφιακής λογοκρισίας.
Το πολιτικό πλαίσιο: Παχλαβί, ΗΠΑ και μηνύματα προς τις δυνάμεις ασφαλείας
Οι συγκεντρώσεις πραγματοποιήθηκαν λίγο μετά από δημόσια έκκληση του Ρεζά Παχλαβί για συνέχιση των διαδηλώσεων, με νέο κάλεσμα για το βράδυ της Παρασκευής. Σε αναρτήσεις του, ευχαρίστησε τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ για την πίεση προς το ιρανικό καθεστώς και κάλεσε τους Ευρωπαίους ηγέτες να κινηθούν ανάλογα.
Στις ΗΠΑ, ο Τραμπ επανέλαβε –σύμφωνα με το κείμενο– απειλές για στρατιωτική επέμβαση εάν οι ιρανικές αρχές προχωρήσουν σε δολοφονίες διαδηλωτών, ενώ ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ περιέγραψε την ιρανική οικονομία ως “κρεμασμένη από μια κλωστή”. Στο εσωτερικό του Ιράν, ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν φέρεται να κάλεσε τις δυνάμεις ασφαλείας σε “μέγιστη αυτοσυγκράτηση” απέναντι σε ειρηνικές διαδηλώσεις, την ώρα που ο Χαμενεΐ εμφανίζεται να προκρίνει διάλογο με τους διαδηλωτές, αλλά ταυτόχρονα να ζητά να αντιμετωπιστούν όσοι χαρακτηρίζονται “ταραχοποιοί”.
Πώς ξεκίνησαν οι κινητοποιήσεις: νόμισμα, πληθωρισμός και οργή σε όλη τη χώρα
Το νέο κύμα διαμαρτυριών αποδίδεται στην οργή για την κατάρρευση του ιρανικού νομίσματος (ριάλ) έναντι του δολαρίου στην ελεύθερη αγορά και στη συνολική οικονομική πίεση. Οι αναφορές κάνουν λόγο για πληθωρισμό γύρω στο 40%, με τις κυρώσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα, την κακοδιαχείριση και τη διαφθορά να περιγράφονται ως βασικοί παράγοντες που επιδεινώνουν το κλίμα.
Αρχικά, στους δρόμους βγήκαν καταστηματάρχες στην Τεχεράνη, ενώ στη συνέχεια συμμετείχαν φοιτητές και οι κινητοποιήσεις επεκτάθηκαν σε πολλές πόλεις, με οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων να υποστηρίζουν ότι έχουν φτάσει σε πάνω από 100 πόλεις και κωμοπόλεις και σε όλες τις 31 επαρχίες της χώρας. Μαρτυρίες που μεταφέρονται μέσω δικτύων ακτιβιστών περιγράφουν το αίσθημα απόγνωσης ως καύσιμο των διαδηλώσεων, με πολίτες να λένε ότι η καθημερινότητα έχει γίνει “ανυπόφορη” και ότι τα όνειρά τους έχουν “κλαπεί”.
Οι εξελίξεις χαρακτηρίζονται ως οι πιο εκτεταμένες κινητοποιήσεις μετά την εξέγερση του 2022, που είχε πυροδοτηθεί από τον θάνατο υπό κράτηση της Μαχσά Αμινί, ενώ ιστορική αναφορά γίνεται και στις μαζικές διαδηλώσεις του 2009 μετά τις αμφισβητούμενες προεδρικές εκλογές, οι οποίες είχαν καταλήξει σε δεκάδες νεκρούς και χιλιάδες συλλήψεις.