Οι αλλαγές που προωθούνται στο πλαίσιο του Εθνικού Απολυτηρίου δεν αφορούν τους σημερινούς μαθητές του Λυκείου ούτε τους μαθητές της Γ’ Γυμνασίου, αλλά τους σημερινούς μαθητές της Β’ Γυμνασίου, ενώ οι Πανελλήνιες σε αυτή τη φάση συνεχίζονται κανονικά. Μετά το πέρας της σημερινής σύσκεψης στο Μέγαρο Μαξίμου, με αντικείμενο το Εθνικό Απολυτήριο, εκκινεί επίσημα τις προσεχείς ημέρες ο Εθνικός Διάλογος, με στόχο την αναβάθμιση του ρόλου του Λυκείου και την εισαγωγή στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση μέσω ενός συστήματος αξιόπιστου, δίκαιου και κοινωνικά αποδεκτού, χωρίς προς το παρόν να τίθεται θέμα κατάργησης των Πανελληνίων.
Το χρονοδιάγραμμα του Εθνικού Διαλόγου προβλέπει εκκίνηση τον Φεβρουάριο του 2026 με τη συγκρότηση ομάδων εργασίας και τη διατύπωση καθοδηγητικών ερωτημάτων, συνέχιση με θεματικές συζητήσεις και συμμετοχικό διάλογο τον Μάρτιο και τον Απρίλιο, σύνθεση και επεξεργασία ειδικών ζητημάτων τον Μάιο και τον Ιούνιο, δημόσια διαβούλευση επί Κειμένου Θέσεων από τον Ιούλιο έως τον Σεπτέμβριο και ολοκλήρωση τον Οκτώβριο του 2026 με την τελική έκθεση και τον χάρτη εφαρμογής με πιλοτικές φάσεις. Η διαδικασία προβλέπει σταδιακή υλοποίηση, συμμετοχικότητα και συνεχή αξιολόγηση, ώστε οι αλλαγές να εφαρμοστούν με αξιοπιστία, δικαιοσύνη και κοινωνική αποδοχή.
Όπως τόνισε η υπουργός Παιδείας Σοφία Ζαχαράκη, «η Παιδεία είναι εθνική υπόθεση και απαιτεί θεσμική συνέχεια». Υπογράμμισε ότι ξεκινά ο εθνικός διάλογος για το Εθνικό Απολυτήριο και τη νέα αρχιτεκτονική του Λυκείου, με στόχο η Ελλάδα να αποκτήσει ένα ανθεκτικό, αξιόπιστο και διεθνώς αναγνωρίσιμο απολυτήριο που να αποτυπώνει πραγματική μάθηση και να δίνει ίσες ευκαιρίες σε όλα τα παιδιά, ενώ παράλληλα επιδιώκεται ένα Λύκειο που δεν εξαντλείται στην εξεταστική πίεση, αλλά καλλιεργεί γνώση, κρίση και προοπτική, μέσα από διάλογο, τεκμηρίωση και σταδιακή εφαρμογή.
Η φιλοσοφία της μεταρρύθμισης και το πλαίσιο του διαλόγου
Ο πυρήνας της μεταρρύθμισης του Λυκείου και του Εθνικού Απολυτηρίου εστιάζει στην αξιοπιστία του τίτλου σπουδών, ώστε οι βαθμοί και οι επιδόσεις να αντανακλούν πραγματική γνώση. Παράλληλα, τίθεται ως στόχος η δικαιοσύνη και η συγκρισιμότητα των αποτελεσμάτων για όλους τους μαθητές, ανεξαρτήτως σχολείου ή περιοχής, η μείωση της εξετασιοκεντρικής πίεσης χωρίς υποβάθμιση της αξιοπιστίας των εξετάσεων και η διασφάλιση κοινωνικής αποδοχής πριν από την εφαρμογή, με ισχυρές δικλείδες απέναντι στον πληθωρισμό βαθμών, ώστε να προστατεύεται η ακεραιότητα και η εγκυρότητα του συστήματος αξιολόγησης.
Από πλευράς Υπουργείου Παιδείας τονίζεται ότι η διαδικασία θα γίνει με διαφανή, συμμετοχικό και θεσμικό τρόπο, χωρίς προειλημμένες αποφάσεις, και αφορά την ενίσχυση της αξίας και της αξιοπιστίας του Λυκείου και του Εθνικού Απολυτηρίου, όχι την αύξηση της εξεταστικής πίεσης. Ο διάλογος επικεντρώνεται αποκλειστικά στο Λύκειο και στο Εθνικό Απολυτήριο και ξεκινά από κοινή κατανόηση της εκπαιδευτικής πραγματικότητας, βασισμένη σε δεδομένα, διεθνείς πρακτικές, την εμπειρία της σχολικής πράξης και τις προκλήσεις του μέλλοντος.
Στον Εθνικό Διάλογο συμμετέχουν ανεξάρτητοι επιστήμονες και καθηγητές πανεπιστημίου με ρόλο τον επιστημονικό συντονισμό, την τεκμηρίωση και τη σύνθεση συμπερασμάτων, καθώς και το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής, εκπαιδευτικοί, στελέχη της εκπαίδευσης, ΑΕΙ, κοινοβουλευτικά κόμματα, θεσμικοί και επιστημονικοί φορείς, κοινωνικοί εταίροι, μαθητές και γονείς, σε μια ανοιχτή και συμμετοχική διαδικασία. Συντονιστικό ρόλο θα έχει η ομάδα εθνικού διαλόγου υπό την προεδρία του Πρύτανη του Πανεπιστημίου Πειραιώς Μιχάλη Σφακιανάκη, με τη συμμετοχή τριών κοσμητόρων και επιστημονικών συμβούλων για την οριζόντια παρακολούθηση όλων των πυλώνων. Όπως επισημάνθηκε, επιδίωξη είναι η ευρύτερη δυνατή συναίνεση, ώστε να μην αλλάζει η εκπαιδευτική πολιτική με κάθε κυβερνητική εναλλαγή, αλλά να υπάρχει σταθερό εθνικό πλαίσιο που λαμβάνει υπόψη διεθνή δεδομένα και τις νέες τεχνολογίες.
Δεν αλλάζουν τώρα οι Πανελλήνιες – Το σχέδιο εφαρμογής
Οι Πανελλήνιες δεν καταργούνται και δεν αλλάζουν στο παρόν στάδιο. Οι υπό συζήτηση αλλαγές δεν αφορούν τους μαθητές που φοιτούν σήμερα στο Λύκειο ούτε τους μαθητές της Γ’ Γυμνασίου, αλλά τους σημερινούς μαθητές της Β’ Γυμνασίου. Πρώτος ενδεχόμενος ορίζοντας εφαρμογής προσδιορίζεται η Α’ Λυκείου το σχολικό έτος 2027–2028. Ο διάλογος δομείται σε πέντε πυλώνες που αφορούν το εκπαιδευτικό περιεχόμενο, τη σχολική ζωή, την επιμόρφωση και επαγγελματική ανάπτυξη των εκπαιδευτικών, τις υποδομές και τη διακυβέρνηση, με θεματικές υποομάδες εργασίας, περιφερειακά fora και ψηφιακή πλατφόρμα διαβούλευσης, ενώ η συμμετοχή ΑΕΙ και κομμάτων στοχεύει στη διασφάλιση ακαδημαϊκής συνέχειας και πολιτικής νομιμοποίησης.
Στο επίκεντρο του σχεδιασμού για το Εθνικό Απολυτήριο βρίσκονται τρεις βασικοί θεσμικοί πυλώνες: η Τράπεζα Θεμάτων, που θα συγκεντρώνει και θα οργανώνει το εξεταστικό υλικό με στόχο την ενιαία και αντικειμενική αξιολόγηση, η Εθνική Αρχή Εξετάσεων, που θα έχει την ευθύνη για την οργάνωση και την εποπτεία του συστήματος αξιολόγησης, και το Εθνικό Σώμα Αξιολογητών, που θα διασφαλίζει την ποιότητα, την αντικειμενικότητα και τη διαφάνεια σε όλα τα σχολεία της χώρας.
Οι πέντε άξονες που αλλάζουν τη φιλοσοφία του Λυκείου
Η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση του Εθνικού Απολυτηρίου, σύμφωνα με την πολιτική ηγεσία του υπουργείου, βασίζεται σε πέντε άξονες που επαναπροσδιορίζουν τον ρόλο του σχολείου, την αξιολόγηση, τις υποδομές και τη συνολική εκπαιδευτική διαδικασία. Ο πρώτος άξονας αφορά το εκπαιδευτικό περιεχόμενο του Λυκείου, με στόχο τη δημιουργία ενός ισχυρού και ενιαίου κορμού γνώσεων και δεξιοτήτων, ώστε όλοι οι μαθητές να έχουν πρόσβαση σε υψηλού επιπέδου μάθηση, ανεξαρτήτως περιοχής ή σχολικής μονάδας, και το Λύκειο να αποσυνδεθεί από τη στενά εξεταστική λογική, εστιάζοντας στην καλλιέργεια δεξιοτήτων χρήσιμων για την περαιτέρω εκπαίδευση και την αγορά εργασίας.
Έμφαση δίνεται και στη σχολική ζωή, ώστε το Λύκειο να λειτουργεί ως περιβάλλον μάθησης που ενισχύει τη συνεργασία, την ατομική και ομαδική ανάπτυξη, την κριτική σκέψη και την κοινωνική εμπλοκή των μαθητών. Κομβικό ρόλο αναλαμβάνουν οι εκπαιδευτικοί μέσα από διαρκή και ουσιαστική επιμόρφωση, ώστε να ανταποκρίνονται στις νέες απαιτήσεις, να αξιολογούν αντικειμενικά και να ενισχύουν τη μάθηση με σύγχρονες παιδαγωγικές μεθόδους. Ο τέταρτος άξονας αφορά τις σχολικές και ψηφιακές υποδομές, με στόχο οι μαθητές να αξιοποιούν τις νέες τεχνολογίες για έρευνα, συνεργασία και αξιολόγηση και τα σχολεία να γίνουν πιο λειτουργικά και προσβάσιμα. Ο πέμπτος άξονας επικεντρώνεται στους εγγυητές της διαφάνειας και της αδιαβλητότητας, μέσα από τον ρόλο της Εθνικής Αρχής Εξετάσεων, της Τράπεζας Θεμάτων και του Εθνικού Σώματος Αξιολογητών, που θα διασφαλίζουν αντικειμενική, διαφανή και ενιαία εφαρμογή του Εθνικού Απολυτηρίου σε όλη τη χώρα.