Του Αντώνη Κατωπόδη
Λύσεις για να βγάλουν τη θηλιά του χρέους από το λαιμό τους αναζητούν χιλιάδες δανειολήπτες, οι οποίοι λόγω των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν, αδυνατούν να ανταπεξέλθουν στις υποχρεώσεις τους.
Παρά τις νομοθετικές ρυθμίσεις που έχουν γίνει, το πρόβλημα παραμένει, γεγονός που έχει προκαλέσει κόκκινο συναγερμό στο Μέγαρο Μαξίμου και το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης.
Κοινό μυστικό είναι άλλωστε ότι η χώρα έχει εισέλθει σε μια άτυπη προεκλογική περίοδο, γεγονός που καθιστά σαφές ότι πρέπει να κλείσει ένα μέτωπο το οποίο χαρακτηρίζεται ως καθοριστικής σημασίας.
Ζητούμενο όπως γίνεται αντιληπτό είναι η ένταξη όσο το δυνατόν μεγαλύτερου αριθμού δανειοληπτών στον μηχανισμό, προκειμένου να είναι σε θέση να αποπληρώνουν τα χρέη τους.
Σε κάθε περίπτωση, η πραγματικότητα είναι πως τα τελευταία χρόνια ένα τεράστιο κύμα οικονομικής πίεσης έχει δημιουργήσει ένα εκρηκτικό μίγμα για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις.
Χιλιάδες ιδιοκτήτες ακινήτων κινδυνεύουν άμεσα με πλειστηριασμό, ενώ πολλές μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις βρίσκονται σε οριακό σημείο επιβίωσης, συχνά με ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις προς Δημόσιο και ασφαλιστικά ταμεία.
Οι οφειλέτες που εντάσσονται επωφελούνται από:
-Μείωση οφειλών έως 28% για δάνεια με εμπράγματη εξασφάλιση.
-Σταθερό επιτόκιο 3% για τρία έτη σε όλες τις ρυθμίσεις (Δημόσιο, τράπεζες, servicers).
-Αυτόματη αποδοχή ρύθμισης για ευάλωτους οφειλέτες, εφόσον διαθέτουν τη Βεβαίωση Ευάλωτου.
Με βάση αυτά τα «εργαλεία», η κυβέρνηση καλείται να λύσει τον Γόρδιο Δεσμό, της ακρίβειας, των υψηλών επιτοκίων, των υπερκοστολογημένων στεγαστικών δανείων και των χαμηλότερων πραγματικών εισοδημάτων.
Ρεαλιστική διαχείριση
Κυβερνητικά στελέχη υπογραμμίζουν σε όλους τους τόνους ότι απαιτούνται γενναίες αποφάσεις, οι οποίες από τη μια θα δίνουν ανάσες στους υπερχρεωμένους και από την άλλη δεν θα προκαλούν πρόβλημα στην οικονομία.
Στο πλαίσιο αυτό, ο εξωδικαστικός μηχανισμός λειτουργεί ως μια δομημένη διαδικασία που επιτρέπει τη ρεαλιστική διαχείριση των χρεών, χωρίς δικαστικές διαμάχες, χωρίς πολύμηνες καθυστερήσεις και κυρίως χωρίς απώλεια περιουσίας.
Οι αλλαγές που προωθούνται ενισχύουν σημαντικά το πλαίσιο, το καθιστούν δικαιότερο και περισσότερο λειτουργικό και ανοίγουν την πόρτα σε κατηγορίες δανειοληπτών που έως σήμερα είχαν αποκλειστεί.
Οι ρυθμίσεις αφορούν:
-στον διπλασιασμό των εισοδηματικών και περιουσιακών ορίων,
-την επιμήκυνση των προθεσμιών,
-τον περιορισμό των προκαταβολών και
-τις αυξημένες υποχρεώσεις των πιστωτών.
Η εκτίμηση που κυριαρχεί είναι, ότι με τον τρόπο αυτό, ο εξωδικαστικός μηχανισμός θα αποκτήσει το μέγεθος και τις δυνατότητες που χρειάζονται για να αντιμετωπιστεί μια κρίση που αφορά εκατοντάδες χιλιάδες νοικοκυριά.
Οι νέες προβλέψεις
Παράγοντες του υπουργείου Οικονομικών επισημαίνουν ότι οι βελτιώσεις του νέου εξωδικαστικού είναι πολυεπίπεδες και θα δώσουν τη δυνατότητα σε όσους είναι συνεπείς να κάνουν μια νέα αρχή.
Εξηγούν μάλιστα, ότι οι νέες προβλέψεις αλλάζουν με ουσιαστικό τρόπο το πλαίσιο και δημιουργούν ευνοϊκές συνθήκες σε δανειολήπτες οι οποίοι επιθυμούν να «σβήσουν» με συντεταγμένο τρόπο τα χρέη που δημιούργησαν στο παρελθόν.
Δικαίωμα υποβολής αίτησης έχουν φυσικά και νομικά πρόσωπα με συνολικές οφειλές άνω των 10.000 ευρώ, είτε είναι ληξιπρόθεσμες είτε ενήμερες, εφόσον αποδεικνύεται μείωση εισοδήματος τουλάχιστον 20%.Η ρύθμιση επεκτείνεται και σε επιχειρήσεις που βρίσκονται σε εκκαθάριση ή παύση λειτουργίας, εφόσον υπάρχουν τρίτοι με εις ολόκληρον ευθύνη.
Καταργείται επίσης ο προηγούμενος περιορισμός που όριζε ότι το 90% των οφειλών έπρεπε να αφορά έναν μόνο φορέα.
Οι δύο στοχεύσεις είναι οι εξής:
-Να ενταχθούν όσοι πραγματικά έχουν ανάγκη.
-Να αποτραπεί ένα νέο κύμα στρατηγικών καθυστερήσεων.
Ενήμερα δάνεια
Οι δανειολήπτες με ενήμερα δάνεια -στεγαστικά, καταναλωτικά, επιχειρηματικά ή και επαγγελματικά-, μπορούν να ενταχθούν εάν αποδείξουν μείωση εισοδήματος τουλάχιστον 20% στο διάστημα ενός έτους.
Πρόκειται για ένα μέτρο που αφορά χιλιάδες εργαζόμενους που υπέστησαν εισοδηματική συρρίκνωση, επαγγελματίες που έχασαν πελατολόγιο ή επιχειρηματίες με συρρίκνωση τζίρου λόγω οικονομικών συνθηκών.
Στο πλαίσιο αυτό, ένα από τα πιο καθοριστικά στοιχεία της μεταρρύθμισης, αφορούν τα νέα όρια για να θεωρηθεί κάποιος επιλέξιμος στο νέο μηχανισμό.
Επιλέξιμοι θεωρούνται:
-νοικοκυριά της μεσαίας τάξης που μέχρι σήμερα έμεναν εκτός
-επαγγελματίες με περιουσιακά στοιχεία που προηγουμένως θεωρούνταν «υψηλά»
-επιχειρήσεις με υψηλούς τζίρους αλλά μεγάλα κόστη λειτουργίας
Με το νέο σύστημα, η επιλεξιμότητα αντικατοπτρίζει περισσότερο την πραγματική δυνατότητα αποπληρωμής και όχι απλούς αριθμητικούς δείκτες.
Ειδικότερα:
–Μέγιστο όριο οφειλής 300.000 € για τραπεζικά δάνεια: Το όριο αυτό είναι κρίσιμο, καθώς αφορά τη μεγάλη κατηγορία των στεγαστικών δανείων που διογκώθηκαν σημαντικά λόγω επιτοκίων.
–Επιχειρήσεις σε εκκαθάριση – καινοτομία: Για πρώτη φορά, δίνεται η δυνατότητα ένταξης επιχειρήσεων που έχουν κλείσει, εφόσον υπάρχουν εγγυητές. Οι εγγυητές μπορούν να ρυθμίσουν την εταιρική οφειλή, ακόμη κι αν η επιχείρηση δεν λειτουργεί πλέον.
Πρώτη κατοικία
Στελέχη του υπουργείου Οικονομικών, ξεκαθαρίζουν ότι βασική προτεραιότητα είναι η προστασία της πρώτης κατοικίας και διαβεβαιώνουν ότι θα γίνει το καλύτερο για όσους πραγματικά επιθυμούν μια δεύτερη ευκαιρία.
Με βάση αυτό ως δεδομένο, οι πιστωτές οφείλουν να ενημερώσουν γραπτώς τον δανειολήπτη και να του καταθέσουν συγκεκριμένη πρόταση τουλάχιστον τρεις μήνες πριν την εκτέλεση.
Το μεγάλο κέρδος των δανειοληπτών είναι ότι έχουν χρόνο για διαπραγμάτευση, για νομικές συμβουλές και για ένταξη στον μηχανισμό, κάτι που σημαίνει ότι δεν θα βρεθούν αντιμέτωποι με εξωπραγματικές απαιτήσεις.
Όσον αφορά στους, ευάλωτους δανειολήπτες μπορούν να κάνουν αίτηση στον μηχανισμό ακόμη και 20 ημέρες πριν από τον πλειστηριασμό, δίνοντάς τους μια δεύτερη ευκαιρία να αποφύγουν την απώλεια κατοικίας.
Ενδιάμεσο πρόγραμμα
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το ενδιάμεσο πρόγραμμα κρατικής στήριξης, το οποίο δείχνει να λειτουργεί ως «δίχτυ ασφαλείας» για όσους βρίσκονται ένα βήμα πριν την απώλεια της κατοικίας τους.
Το πρόγραμμα, προσφέρει, αναστολή όλων των διαδικασιών εκτέλεσης για 15 μήνες, μηνιαία επιδότηση 70–210 ευρώ και εξασφάλιση χρόνου ώστε ο οφειλέτης να ολοκληρώσει τη διαδικασία ένταξης στον εξωδικαστικό.
Βασική προϋπόθεση είναι να πληρούνται τα κριτήρια του ευάλωτου νοικοκυριού, καθώς η κυβέρνηση δεν επιθυμεί να δημιουργηθεί μια νέα γενιά κακοπληρωτών όπως αυτή του πρόσφατου παρελθόντος.
Το «κούρεμα»
Ζητούμενο σε κάθε περίπτωση είναι το ύψος του κουρέματος, που προσφέρεται στους δανειολήπτες, οι οποίοι θα κληθούν να πάρουν αποφάσεις οι οποίες θα αλλάξουν τη ζωή τους.
Οι διαγραφές προς το δημόσιο, τις τράπεζες και τους servicers, καθορίζονται από το εισόδημα, την αξία της περιουσίας, τις εύλογες δαπάνες διαβίωσης και τη βιωσιμότητα της προτεινόμενης ρύθμισης.
Το «κούρεμα» προς το δημόσιο είναι:
-έως 75% της βασικής οφειλής
-έως 85% των προσαυξήσεων
-έως 95% των προστίμων.
Αναφορικά με τις τράπεζες και τους servicers, το «κούρεμα» ανέρχεται:
-έως το 80% της βασικής οφειλής,
-έως το 100% των τόκων,
-έως 28% για δάνεια με εμπράγματες εξασφαλίσεις
Οι διαγραφές αυτές δεν είναι θεωρητικές αλλά εφαρμόζονται συστηματικά μέσω του αλγορίθμου, που εξασφαλίζει αντικειμενικά κριτήρια, για το ύψος του «κουρέματος» σε κάθε δανειολήπτη ξεχωριστά.
Δόσεις, επιμήκυνση
Τα χρέη προς το δημόσιο μπορούν να εξοφληθούν έως 240 δόσεις, ενώ για τα τραπεζικά δάνεια, ο αριθμός τους φτάνει έως και τις 420, δίνοντας έτσι σε όσους χρωστούν μια πραγματικά δεύτερη ευκαιρία.
Με βάση αυτό ως δεδομένο, μια δόση της τάξης των 900 ευρώ μπορεί να «κουρευτεί» και να πέσει στα επίπεδα των 250 έως 350 ευρώ.
Τα παραδείγματα που ακολουθούν είναι χαρακτηριστικά:
Ζευγάρι με στεγαστικό 180.000 € και απειλή πλειστηριασμού
-Υπολειπόμενο στεγαστικό: 180.000 €
-Χρέη ΑΑΔΕ: 12.000 €
-Μείωση εισοδήματος: 22%
-Αξία κατοικίας: 140.000 ευρώ
-Πλειστηριασμός σε 45 ημέρες
Οφέλη:
Μείωση στεγαστικού 25% → νέα οφειλή 135.000 €.
-Ρύθμιση σε 420 δόσεις → δόση ~330 €.
-Ρύθμιση ΑΑΔΕ → δόση ~50 €.
-Σύνολο νέων δόσεων: ~380 € αντί για 920 €.
-Αναστολή πλειστηριασμού και προστασία κατοικίας.
Επιτηδευματίας με καταναλωτικά δάνεια
-Οφειλές σε servicer: 65.000 ευρώ
-Οφειλές σε ΕΦΚΑ: 14.000 ευρώ
-Εισόδημα: 16.000 ευρώ
-Ζημίες δύο συνεχόμενων ετών
Αποτέλεσμα μέσω μηχανισμού:
-Διαγραφή 70% καταναλωτικών → νέα οφειλή 19.500 ευρώ
-Διαγραφή 80% προσαυξήσεων ΕΦΚΑ
-Νέα συνολική ρύθμιση 25.000 ευρώ
-240 και 420 δόσεις → δόση ~110 €
Επιπλέον: φορολογική & ασφαλιστική ενημερότητα, επανεκκίνηση επαγγέλματος.
Επιχείρηση που έκλεισε αλλά υπάρχει εγγυητής
-Εταιρικό δάνειο: 250.000 ευρώ
-Η επιχείρηση έχει διακοπή εργασιών
-Ο εγγυητής έχει εισόδημα 20.000 ευρώ
Λύση:
-Διαγραφή 55% → νέα οφειλή 112.500 €
-Ρύθμιση 20ετίας → δόση ~470 €
Παλαιότερα κάτι τέτοιο δεν ήταν δυνατό.
Ευάλωτο νοικοκυριό με άμεση απειλή αποβολής
-Στεγαστικό: 90.000 ευρώ
-Εισόδημα κάτω από το όριο
-Πλειστηριασμός σε 30 ημέρες
Κέρδη:
-Ένταξη στο ενδιάμεσο πρόγραμμα
-Επίδομα 150 ευρώ τον μήνα
-Πάγωμα διαδικασιών
Χρόνος για ολοκλήρωση εξωδικαστικού
-Σημαντική μείωση δόσης σε 160–220 €
Μικρή επιχείρηση με πολλούς πιστωτές
-Χρέος σε τράπεζα: 90.000 ευρώ
-Χρέος σε ΑΑΔΕ: 35.000 ευρώ
-Χρέος σε ΕΦΚΑ: 20.000 ευρώ
-Τζίρος μειωμένος 35%
Ο μηχανισμός δίνει:
-Ενοποιημένη ρύθμιση
-Διαγραφή 30% τραπεζικών οφειλών
-Διαγραφή 85% προσαυξήσεων Δημοσίου
-Νέα συνολική δόση: 480 ευρώ αντί για 1.550 ευρώ.
Υποχρεώσεις πιστωτών
Ο νέος νόμος επιβάλλει αυστηρές υποχρεώσεις στις τράπεζες, όπως είναι η υποχρεωτική έγγραφη πρόταση πριν από πλειστηριασμό, κάλυψη δικαστικών εξόδων αν διαφωνήσουν με τον αλγόριθμο και η αυτόματη αποδοχή της ρύθμισης για ευάλωτους με σχετική βεβαίωση.
Αυτό στην πράξη σημαίνει ότι περιορίζονται οι αυθαιρεσίες και οι κωλυσιεργίες κάτι που οδηγεί σε πολύ πιο γρήγορες διαδικασίες, ιδίως για όσους έχουν ως πραγματικό στόχο να ξεχρεώσουν και όχι να διαιωνίζουν το αδιέξοδο.
Κέρδη δανειοληπτών
Η συμμετοχή στο πρόγραμμα, έχει σημαντικά πλεονεκτήματα για τους δανειολήπτες, καθώς οδηγεί στην αναστολή των πλειστηριασμών, τις μικρότερες δόσεις, ενώ δίνει και φορολογική ενημερότητα.
Στα πλεονεκτήματα συγκαταλέγονται επίσης, τα μηδενικά δικαστικά έξοδα, η ενιαία ρύθμιση όλων των χρεών και το σταθερό επιτόκιο της τάξης του 3% για τρία χρόνια.
Θα πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι για μια σημαντική μερίδα δανειοληπτών, η ένταξη στον μηχανισμό είναι η μόνη πραγματική λύση αντί για την πτώχευση.
Εξαιρέσεις
Θα πρέπει να σημειωθεί ότι δεν επιτρέπεται ένταξη στον μηχανισμό σε όσους έχουν ήδη καταθέσει ή εκκρεμεί αίτηση σε άλλες διαδικασίες (π.χ. πτώχευση, νόμος Κατσέλη, προστασία κύριας κατοικίας).
Απαιτείται προηγούμενη παραίτηση από κάθε τέτοια διαδικασία πριν από τη νέα αίτηση, ενώ δεν μπορούν να ενταχθούν νομικά πρόσωπα των οποίων οι υπεύθυνοι έχουν καταδικαστεί για φοροδιαφυγή ή απάτη.
Νέα πραγματικότητα
Με βάση αυτά τα δεδομένα, γίνεται σαφές ότι ο εξωδικαστικός μηχανισμός, όπως αναμορφώνεται, αποτελεί την πιο ολοκληρωμένη προσπάθεια των τελευταίων ετών για την αντιμετώπιση της υπερχρέωσης.
Οι μεγάλες διαγραφές, οι χαμηλές δόσεις, η αυξημένη προστασία της κατοικίας και η δυνατότητα ένταξης για ένα πολύ μεγαλύτερο φάσμα πολιτών δημιουργούν μια νέα πραγματικότητα.
Κυβερνητικά στελέχη τονίζουν ότι δίνει τη δυνατότητα σε χιλιάδες δανειολήπτες να διατηρήσουν το σπίτι τους, να προστατεύσουν την περιουσία τους και να ξεκινήσουν ξανά χωρίς το βάρος ενός χρέους που δεν μπορούν να εξυπηρετήσουν.