Νέα δεδομένα διαμορφώνονται μετά την απόφαση της Ολομέλειας του Αρείου Πάγου για χιλιάδες δανειολήπτες του νόμου Κατσέλη, οι οποίοι προσπαθούν να κάνουν μια νέα αρχή.
Αντώνης Κατωπόδης
Δικηγόροι που ασχολούνται με αυτές τις υποθέσεις, υπογραμμίζουν ότι μπαίνει τέλος στο μπέρδεμα για τον τρόπο υπολογισμού των τόκων στα δάνεια που έχουν ρυθμιστεί μέσω αυτού του νόμου.
Όπως εξηγούν, το Ανώτατο Δικαστήριο, έκρινε με ισχυρή πλειοψηφία ότι ο τόκος δεν θα υπολογίζεται στο σύνολο της οφειλής, αλλά πάνω στη μηνιαία δόση που έχει ορίσει το δικαστήριο στη ρύθμιση.
Έως τώρα, τράπεζες και εταιρείες διαχείρισης (funds) υπολόγιζαν τον τόκο πάνω στο συνολικό υπόλοιπο του δανείου, ακόμη κι αν υπήρχε δικαστική ρύθμιση.
Αυτό είχε ως αποτέλεσμα:
- υψηλότερες μηνιαίες δόσεις,
- δυσανάλογες επιβαρύνσεις για ευάλωτα νοικοκυριά,
- συσσώρευση νέων χρεών και
- πίεση προς τους δανειολήπτες με «φουσκωμένα» ποσά.
Με την απόφαση που ελήφθη αλλάζει άρδην το τοπίο για σχεδόν 350.000 δανειολήπτες, οι οποίοι στο αμέσως προσεχές διάστημα θα διαπιστώσουν μια σημαντική μείωση στις μηνιαίες επιβαρύνσεις τους.
Στην ουσία δηλαδή, «ξεφουσκώσει» η δόση που πλήρωναν κάθε μήνα και έτσι θα μπορούν να αντιμετωπίσουν με καλύτερους όρους τις ανάγκες των ίδιων και των οικογενειών τους.
Οι μεγάλες αλλαγές
Δικηγόροι έλεγαν με νόημα στον «Χτύπο», ότι η απόφαση δεσμεύει όλα τα δικαστήρια της χώρας, γεγονός που υποχρεώνει τράπεζες και funds να επανυπολογίσουν τους τόκους με βάση τη μηνιαία δόση.
Στην ουσία, ο Άρειος Πάγος προχώρησε σε ερμηνεία του νόμου όχι με βάση μια οικονομική λογική, αλλά με βάση το σκοπό του νόμου, δηλ. τη διάσωση της πρώτης κατοικίας των οφειλετών.
Καταναλωτικές οργανώσεις τονίζουν ότι σε πολλές περιπτώσεις προκύπτουν επιστροφές χρημάτων ή σημαντικές μειώσεις υπολοίπων για τη μεγάλη πλειονότητα των δανειοληπτών.
Με αυτό ως δεδομένο τράπεζες και funds θα υποχρεωθούν:
- να αναπροσαρμόσουν τις υφιστάμενες ρυθμίσεις,
- να συμψηφίσουν ποσά που καταβλήθηκαν αχρεωστήτως,
- να αποστείλουν νέα δοσολόγια με χαμηλότερες δόσεις στους δανειολήπτες.
Παραδείγματα
Η απόφαση μπορεί να μην έχει καθαρογραφεί ακόμη, αλλά αλλάζει άρδην την ίδια τη φύση της οφειλής, καθώς μεταβάλλει ριζικά τον τρόπο υπολογισμού των τόκων.
Αφορά δανειολήπτες αλλά και εγγυητές με μέσο δάνειο 70.000 ευρώ, οι οποίοι τα προηγούμενα χρόνια είδαν τις ρυθμίσεις τους να επιβαρύνονται από τους τόκους στο κεφάλαιο.
Το παράδειγμα που ακολουθεί είναι χαρακτηριστικό για τα οφέλη που θα έχουν όσοι είχαν πάρει δάνειο με το νόμο Κατσέλη.
Ας υποθέσουμε ότι υπάρχει οφειλή 500.000 ευρώ, που το Δικαστήριο με το ν. Κατσέλη μείωσε το σχετικό ποσό στα 120.000 για 300 δόσεις, δηλαδή σε 25 χρόνια.
Το δικαστήριο όριζε έτσι δόση 400 ευρώ τον μήνα και με βάση τον νόμο έπρεπε να επιβάλει και επιτόκιο περίπου όσο θα είχε ένα κανονικό στεγαστικό δάνειο για παράδειγμα 3%.
Με τον παλιό τρόπο υπολογισμού θα έπρεπε να πληρώνει επιπλέον 300 ευρώ τόκο τον μήνα αν υπολογιστεί στο άληκτο υπόλοιπο των 120.000 ευρώ, δηλαδή 3.600 ευρώ τον χρόνο. Με τη νέα απόφαση προκύπτει μόνο 12 ευρώ τον μήνα τόκο (3% στα 400 ευρώ δόσης και όχι στις 120.000), ήτοι 144 ευρώ τον χρόνο και κερδίζει 3.456 ευρώ τον πρώτο χρόνο, δηλαδή μείωση τόκων κατά 96%.
Όπως γίνεται αντιληπτό, με την αλλαγή στον τρόπο υπολογισμού προκύπτουν μεγάλες διαφορές στις δόσεις που είναι οι εξής:
Για οφειλή 100.000 ευρώ με επιτόκιο 3%, ο ετήσιος τόκος επί του κεφαλαίου ανέρχεται σε 3.000 ευρώ (250 ευρώ τον μήνα). Με τον νέο τρόπο υπολογισμού επί της μηνιαίας δόσης (π.χ. δόση 500 ευρώ), η επιβάρυνση περιορίζεται μόλις στα 15 ευρώ τον μήνα.
Δάνειο 120.000 ευρώ (Επιτόκιο: 4,5% με διάρκεια: 20 έτη
Παλαιά μηνιαία τοκοχρεολυτική δόση: 767 ευρώ
Νέα δόση (μετά την απόφαση): 522,5 ευρώ
Μηνιαία μείωση: 244,5 ευρώ
Ετήσιο όφελος: 2.934 ευρώ
Δάνειο 150.000 ευρώ (Επιτόκιο: 5% με διάρκεια: 25 έτη)
Παλαιά μηνιαία τοκοχρεολυτική δόση: 887 ευρώ
Νέα δόση (μετά την απόφαση): 525 ευρώ
Μηνιαία μείωση: 362 ευρώ
Ετήσιο όφελος: 4.344 ευρώ
Οικονομική δυνατότητα
Δικηγόροι που ασχολούνται με τέτοιες υποθέσεις, εξηγούν ότι η ρύθμιση των δανείων που έχουν υπαχθεί στο Νόμο Κατσέλη δεν είναι τραπεζικό προϊόν, αλλά δικαστικά καθορισμένη υποχρέωση. Αυτό στην πράξη σημαίνει ότι πρέπει να λαμβάνει υπόψη η οικονομική δυνατότητα του οφειλέτη και κυρίως η αξιοπρεπή διαβίωση για την αποφυγή ανατοκισμού.
Δεν είναι μάλιστα λίγοι αυτοί που εξηγούν ότι η απόφαση έχει αναδρομικό χαρακτήρα, καθώς ερμηνεύει παλαιότερες δικαστικές αποφάσεις (2012, 2014, 2019). Άλλωστε και η τότε εισαγγελέας του Αρείου Πάγου, Γεωργία Αδειλίνη, είχε ταχθεί υπέρ των δανειοληπτών, εισηγούμενη τον υπολογισμό τόκων μόνο στη μηνιαία δόση.
Συμβουλές
Οι ειδικοί με το νόμο Κατσέλη, υπογραμμίζουν σε όλους τους τόνους ότι οι δανειολήπτες θα πρέπει να ελέγξουν τις δόσεις που πληρώνουν μετά την καθαρογραφή της απόφασης.
Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να ζητήσουν επανυπολογισμό, της δόσης και όχι να περιορίζονται σε προφορικές διαβεβαιώσεις που θα τους δοθούν, καθώς σε μια τέτοια περίπτωση δεν υπάρχει γραπτή δέσμευση.
Λοιπά δάνεια
Ειδικοί τονίζουν ότι δεν τίθεται ζήτημα αρνητικής επίδρασης σε λοιπά δάνεια και εξωδικαστικές ρυθμίσεις, όπως είναι για παράδειγμα αυτές που αφορούν στον εξωδικαστικό μηχανισμό.
Όπως σημειώνουν, προβλέπεται ρητώς ο τρόπος λειτουργίας του τόκου και η συγκεκριμένη απόφαση αφορά σε μια εξαιρετική περίπτωση των δανειοληπτών του νόμου Κατσέλη και δεν μπορεί να επεκταθεί σε άλλες. Επίσης, «ηθικός κίνδυνος» δεν υφίσταται καθότι η απόφαση αφορά τους λεγόμενους παλαιούς δανειολήπτες οι οποίο έχουν ήδη ενταχθεί στο νόμο Κατσέλη.
Ο νόμος όμως δεν ισχύει και στη θέση του υπάρχει ο εξωδικαστικός μηχανισμό ρύθμισης οφειλών και το Ενδιάμεσο Πρόγραμμα Στήριξης που προβλέπουν τον κλασικό τρόπο υπολογισμού του επιτοκίου.
Συμψηφισμός
Στην περίπτωση κατά την οποία ο δανειολήπτης έχει πληρώσει πιο πολλά απ’ όσα οφείλει θα μπορεί τα επιπλέον καταβληθέντα να τα συμψηφίσει με μελλοντικές δόσεις ή να τα ζητήσει πίσω από την Τράπεζα ή το Fund.
Θα πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι από την ημέρα της δημοσίευσης της απόφασης του Άρειου Πάγου υπολογίζονται τόκοι υπερημερίας υπέρ του δανειολήπτη, γιατί η Τράπεζα/Fund πλέον γνωρίζει ότι τα ποσά αυτά είχαν καταβληθεί αχρεωστήτως.
Αναδρομική ισχύς
Η απόφαση έχει αναδρομική ισχύ, καθώς ο Άρειος Πάγος δεν μπορεί να περιορίσει χρονικά την ισχύ της απόφασής του, καθότι ερμηνεύει το νόμο και τις οικείες δικαστικές αποφάσεις ρύθμισης όπως ίσχυσαν.
Κι αυτό γιατί, οι δικαστές ερμήνευσαν το άρθρο 9 παρ. 2 του νόμου 3869/2010 και άρα η ερμηνεία της διάταξης είναι μία και η ίδια για όλα τα χρόνια ισχύος της. Κατά συνέπεια, δεν μπορεί η ίδια διάταξη να ερμηνευτεί με έναν α’ τρόπο για το καθεστώς πριν την έκδοση της απόφασης του Αρείου Πάγου και με έναν β’ τρόπο για το καθεστώς μετά.
Το χρονικό
Νομικοί κύκλοι υπενθυμίζουν ότι το ζήτημα ανέκυψε μέσα από τις αλληλοσυγκρουόμενες αποφάσεις πολιτικών δικαστηρίων για τον τρόπο υπολογισμού των τόκων στα δάνεια του νόμου.
Τα δικαστήρια δεν συμφωνούσαν μεταξύ τους για το αν ο ανατοκισμός γίνεται επί του συνολικού κεφαλαίου ή επί της μηνιαίας δόσης, γεγονός που προκάλεσε ανασφάλεια δικαίου για χιλιάδες υποθέσεις. Επίκεντρο της σύγκρουσης ήταν το άρθρο 9 παράγραφος 2 του νόμου Κατσέλη, για το πώς πρέπει να «τρέχουν» οι τόκοι όταν ένα δάνειο ρυθμίζεται λόγω αδυναμίας αποπληρωμής.
Το θέμα έφτασε στον Άρειο Πάγο μέσω προδικαστικού ερωτήματος από το Ειρηνοδικείο Ιωαννίνων, το οποίο αντιμετώπισε την κρίσιμη νομική διαφοροποίηση και διαπίστωσε αντιφατικές αποφάσεις σε άλλες πόλεις.
Στις 27 Φεβρουαρίου 2025 το θέμα συζητήθηκε στην Ολομέλεια του Αρείου Πάγου στο πλαίσιο πιλοτικής δίκης, που λύνει νομικό ζήτημα για όλους και όχι μόνο για τη συγκεκριμένη υπόθεση.
Η Ολομέλεια υιοθέτησε την εισαγγελική πρόταση της τότε εισαγγελέως του Αρείου Πάγου, Γεωργία Αδειλίνη, καθώς και την εισήγηση του αντιπροέδρου και εισηγητή της υπόθεσης.
Η εισαγγελέας είχε υπογραμμίσει ότι ο συγκεκριμένος τρόπος υπολογισμού των τόκων εναρμονίζεται με τον πυρήνα του νόμου για:
- την αντιμετώπιση των κοινωνικών συνεπειών της υπερχρέωσης και
- τη διασφάλιση αξιοπρεπούς διαβίωσης τόσο για τον οφειλέτη όσο και για την οικογένειά του.
Πιστωτικό σύστημα
Παρά την αρχική ανησυχία που προκάλεσε η αλλαγή στον τρόπο υπολογισμού των τόκων, τραπεζικά στελέχη υπογραμμίζουν ότι είναι διαχειρίσιμες οι συνέπειες στο πιστωτικό σύστημα,
Τα ανεξόφλητα υπόλοιπα των δανείων που επηρεάζονται υπολογίζονται σήμερα περίπου στα 3 δισ. ευρώ και αφορούν περί τα 150.000 δάνεια από περίπου 70.000 δανειολήπτες. Πρόκειται για υποθέσεις που εκκρεμούν εδώ και χρόνια και σε μεγάλο βαθμό έχουν ήδη αποτιμηθεί στα χαρτοφυλάκια τραπεζών και εταιρειών διαχείρισης.
Η κρίσιμη αλλαγή αφορά το γεγονός ότι οι τόκοι δεν θα υπολογίζονται πλέον επί του άληκτου κεφαλαίου, αλλά επί της μηνιαίας δόσης που έχει ορίσει το δικαστήριο. Αυτό μειώνει το τελικό ποσό αποπληρωμής για τους οφειλέτες, ωστόσο – σύμφωνα με τραπεζικές πηγές – η δημοσιονομική και κεφαλαιακή επίπτωση είναι περιορισμένη.
«Κλειδί» σύμφωνα με τα ίδια στελέχη είναι εάν η εφαρμογή περιοριστεί σε συγκεκριμένο χρονικό εύρος, κάτι που όπως εξηγούν θα έχει ως αποτέλεσμα ελεγχόμενες επιπτώσεις.
Σημειώνουν πάντως ότι ακόμη και σε περίπτωση ευρύτερης εφαρμογής, δεν τίθεται ζήτημα διατάραξης της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, καθώς το τραπεζικό σύστημα έχει στέρεες βάσεις. «Οι όποιες συνέπειες δεν αλλάζουν τη μεγάλη εικόνα για την πορεία του συστήματος», λένε χαρακτηριστικά, δείχνοντας με τον τρόπο αυτό τη δυναμική που έχει αποκτήσει το πιστωτικό σύστημα. Ο Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδας Γιάννης Στουρνάρας μάλιστα, διαβεβαίωσε ότι έχουν ληφθεί όλες οι απαραίτητες πρόνοιες ώστε να μην υπάρξει κίνδυνος για το σύστημα.