-
Γενικός Επόπτης Νομιμότητας Δήμων: Πως θα είναι o νέος ελεγκτικός μηχανισμός
Ένας νέος θεσμός για τον έλεγχο της νομιμότητας στους δήμους ετοιμάζεται να “κατέβει στο προσκήνιο”: ο Γενικός Επόπτης Νομιμότητας Δήμων. Η θεσμοθέτησή του προβλέπεται στον τίτλο του Νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, που επεξεργάζεται το Υπουργείο Εσωτερικών υπό τον Θεόδωρο Λιβάνιο. Ο στόχος του είναι να ενισχύσει τη διαφάνεια, να επιταχύνει τον έλεγχο και να φέρει ομοιομορφία στις διαδικασίες, απαντώντας στις χρόνιες αδυναμίες του υπάρχοντος συστήματος ελέγχου των ΟΤΑ.
Συνέντευξη με ανώτερο στέλεχος του υπουργείου Εσωτερικών
Όπως περιέγραψε στον Χ-ΤΥΠΟ αξιόπιστη πηγή του ΥΠΕΣ, το νέο σχήμα διαμορφώνεται ως εξής: «Θα υπάρχουν 7 Επόπτες, χωρικά κατανεμημένοι, με αρμοδιότητες παρόμοιες με τις σημερινές Αποκεντρωμένες Διοικήσεις.
Πάνω από αυτούς θα υπάρχει ένας Γενικός Επόπτης. Δεν θα είναι ιεραρχικός προϊστάμενος, αλλά θα έχει τον ρόλο να επιβλέπει, να ομογενοποιεί τις αποφάσεις και να λύνει ζητήματα που προκύπτουν. Κάτω από τους Επόπτες θα λειτουργούν υπηρεσίες που θα εκδίδουν τις πράξεις.»
Όπως μας είπε: «Υπηρεσίες που δεν μπορούν να περάσουν στους ΟΤΑ θα συνεχίσουν να λειτουργούν από τις Αποκεντρωμένες, όπως: Μετανάστευση, Χωροταξία, Περιβάλλον, Διαχείριση υδάτων»
Σε ερώτηση για τις αντιδράσεις δημάρχων που κάνουν λόγο για “παρακολούθηση“, απάντησε:
«Πάντα υπήρχε αυτό από την αρχή του “Καλλικράτη”. Ωστόσο, θεωρώ πως με το νέο σύστημα, που θα διασφαλίζει την ενιαία εφαρμογή της νομιμότητας σε όλη τη χώρα – αντί για διαφορετικές ερμηνείες από Αποκεντρωμένη σε Αποκεντρωμένη – τα πράγματα θα λειτουργούν καλύτερα και προς όφελος των αιρετών».
Το βασικό πρόβλημα που λύνεται είναι ότι «μέχρι σήμερα, οι Αποκεντρωμένες Διοικήσεις συχνά δεν εξετάζουν εγκαίρως τις πράξεις, με αποτέλεσμα να καθίστανται νόμιμες χωρίς ουσιαστικό έλεγχο. Καταργούνται, επίσης, οι επιτροπές δεύτερου βαθμού (οι γνωστές “152” για τις περιφέρειες) και πλέον θα υπάρχει ενιαίος έλεγχος νομιμότητας».
Ο νέος μηχανισμός θεωρείται πιο καθαρός και αποτελεσματικός, καθώς «οι Αποκεντρωμένες σήμερα μπορεί να κάνουν λάθη ή να κλείνουν υποθέσεις με τρόπο πρόχειρο». Με τον Γενικό Επόπτη και τους 7 Επόπτες, ο έλεγχος θα είναι ενιαίος, αδιάβλητος και ταχύτερος.
Γιατί χρειάζεται «Γενικός Επόπτης» και οι αδυναμίες του σημερινού συστήματος
Έως σήμερα, ο έλεγχος νομιμότητας των επιπτώσεων των δήμων και των περιφερειών ασκείται κυρίως από τις Αποκεντρωμένες Διοικήσεις . Πολλάκις όμως προκύπτουν προβλήματα:
- Μεγάλες καθυστερήσεις στην εξέταση υποθέσεων, λόγω φόρτου εργασίας ή κακοδιαχείρισης των φακέλων.
- Έλλειψη ομοιομορφίας: δύο ελεγκτές σε διαφορετικές περιοχές μπορούν να φτάσουν σε διαφορετικά συμπεράσματα για παρόμοιες υποθέσεις.
- Πρακτικές τοπικές παρεμβάσεις ή επιρροές, που αμφισβητούν την αντικειμενικότητα.
Ο νέος θεσμός επιχειρεί να αντιμετωπίσει αυτά τα προβλήματα εξ αρχής.
Ποιος θα είναι ο ρόλος του Γενικού Επόπτη
Με βάση τις μέχρι τώρα διαθέσιμες πληροφορίες:
- Ο Γενικός Επόπτης Νομιμότητας θα συγκεντρώνει τον συντονιστικό και τον εποπτικό ρόλο: θα επιβλέπει τις λειτουργίες των επτά Αυτοτελών Υπηρεσιών Εποπτείας (ΑΥΕ) σε όλη τη χώρα.
- Θα είναι η «κεντρική φιγούρα» που θα εξασφαλίσει ότι οι έλεγχοι θα γίνουν με βάση το ενιαίο πλαίσιο — να μην υπάρχουν αποκλίσεις ή «τοπικές ιδιομορφίες».
- Θα συσταθεί ειδικό γραφείο υποδοχής καταγγελιών , που θα αξιολογήσει από μέρους της ανεξάρτητης υπηρεσίας τα αιτήματα που υποβάλλουν πολίτες ή φορείς.
- Θα έχει αρμοδιότητα αυτεπάγγελτου ελέγχου : δηλαδή να κινεί διαδικασίες νομιμότητας χωρίς να απαιτείται προηγούμενη καταγγελία.
- Αναμένεται να παράγει ετήσιες εκθέσεις , τις οποίες υποβάλλει στο Υπουργείο Εσωτερικών και στην Εθνική Αρχή Διαφάνειας, ενισχύοντας τη λογοδοσία.
Προκλήσεις & προβληματισμοί
Τίποτα όμως δεν είναι χωρίς κινδύνους. Ορισμένα ζητήματα που αξίζει να παρακολουθήσουμε:
- Πιθανός υπερσυγκεντρωτισμός
Αν ο Γενικός Επόπτης αποκτήσει υπερβολική εξουσία χωρίς επαρκή έλεγχο, υπάρχει κίνδυνος να μετατραπεί σε εργαλείο πίεσης σε τοπικό επίπεδο.
- Ανθρώπινο δυναμικό & πόροι
Η λειτουργία των επτά ΑΥΕ θα απαιτήσει εξειδικευμένο προσωπικό, υποδομές, τεχνολογικούς πόρους — αν δεν διατεθούν, ο θεσμός κινδυνεύει να μείνει “στα λόγια”.
- Στεγανά και διαχωρισμοί εξουσιών
Πρέπει να ξεκαθαρίσουν ποιοι φορείς θα συνεργάζονται (π.χ. Ελεγκτές Νομιμότητας, Εθνική Αρχή Διαφάνειας, δικαστήρια), ώστε να μην υπάρξει επικαλυπτόμενη δικαιοδοσία ή σύγχυση.
- Ασφάλεια πληροφοριών & διαφάνεια
Η ψηφιοποίηση φέρνει το θέμα της ασφάλειας δεδομένων — ειδικά όταν πρόκειται για ευαίσθητα έγγραφα δήμων.
- Πολιτικές παρεμβάσεις
Καθώς οι δράσεις του Γενικού Επόπτη θα αγγίζουν πολιτικά πρόσωπα (δημάρχους, περιφερειάρχες), υπάρχει πάντα ο κίνδυνος να ασκηθούν πιέσεις ή παρεμβάσεις.
Τι σημαίνει για τους πολίτες και τους δήμους
- Οι αποφάσεις των δημοτικών αρχών πλέον θα υπόκεινται σε έναν πιο αυστηρό, πιο γρήγορο έλεγχο — και η δημόσια διοίκηση μπορεί να γίνει πιο αξιόπιστη για τον πολίτη.
- Οι δήμοι θα πρέπει να προσαρμοστούν σε αυξημένα πρότυπα διαφάνειας και νομιμότητας — όχι μόνο «να κάνουν το σωστό», αλλά να αποδεικνύονται εμπράκτως.
- Οι πολίτες θα έχουν ένα επιπλέον φορέα στον οποίο μπορούν να απευθυνθούν μέσω του γραφείου των καταγγελιών.
- Η Τοπική Αυτοδιοίκηση θα υποχρεωθεί να ψηφιοποιήσει πλήρως τις διαδικασίες της, κάτι που για πολλούς δήμους δεν έχει ολοκληρωθεί.
Ο Γενικός Επόπτης Νομιμότητας αποτελεί μια από τις πιο ουσιαστικές μεταρυθμίσεις των τελευταίων ετών για την Τοπική Αυτοδιοίκηση. Η επιτυχία του, ωστόσο, θα κριθεί στην πράξη: από την ικανότητα του κράτους να τον θεσμό σωστά και από τη βούληση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης να συνεργαστεί ουσιαστικά.