Νίκος Γρέντζελος: «Πόλεμος στο Ιράν: Ο κίνδυνος μιας νέας ενεργειακής κρίσης και ενός κύματος ανατιμήσεων» – Άρθρο στην εφημερίδα «Χτύπος» και στο «xtypos.gr»

Πόλεμος στο Ιράν: Ο κίνδυνος μιας νέας ενεργειακής κρίσης και ενός κύματος ανατιμήσεων

Άρθρο του Α’ Αντιπρόεδρου του Επαγγελματικού Επιμελητηρίου Αθηνών, Νίκου Γρέντζελου

Η γεωπολιτική ένταση στη Μέση Ανατολή δεν αποτελεί μόνο ζήτημα διεθνούς πολιτικής. Μπορεί να επηρεάσει άμεσα τις τιμές της ενέργειας, την οικονομική σταθερότητα και το κόστος ζωής των πολιτών σε ολόκληρο τον κόσμο. Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή παρακολουθούνται πάντοτε με ιδιαίτερη προσοχή από τις διεθνείς αγορές. Η περιοχή αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς κόμβους του πλανήτη και οποιαδήποτε πολεμική ένταση μπορεί να προκαλέσει ισχυρούς κραδασμούς στην παγκόσμια οικονομία.

Ο πόλεμος στο Ιράν – ιδιαίτερα αν αποκτήσει διάρκεια – δεν θα έχει μόνο γεωπολιτικές συνέπειες. Είναι πολύ πιθανό να επηρεάσει άμεσα τις τιμές της ενέργειας, το διεθνές εμπόριο και τελικά το κόστος ζωής των πολιτών. Το Ιράν αποτελεί μία από τις σημαντικότερες πετρελαιοπαραγωγές χώρες στον κόσμο, ενώ διαθέτει και τεράστια αποθέματα φυσικού αερίου. Παράλληλα βρίσκεται σε μια περιοχή ιδιαίτερης στρατηγικής σημασίας, κοντά στα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου. Σε περίπτωση σοβαρής αποσταθεροποίησης στην περιοχή, υπάρχει ο κίνδυνος περιορισμού της παραγωγής ή διαταραχής στη μεταφορά ενέργειας. Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα μπορούσε να οδηγήσει σε σημαντική άνοδο των διεθνών τιμών του πετρελαίου και του φυσικού αερίου.

«Η αύξηση του ενεργειακού κόστους μεταφέρεται σε ολόκληρη την οικονομική αλυσίδα»

Η ενέργεια αποτελεί βασικό πυλώνα της οικονομίας. Όταν αυξάνεται το κόστος των καυσίμων, η επίδραση δεν περιορίζεται μόνο στις τιμές των πρατηρίων. Αυξάνεται το κόστος μεταφοράς προϊόντων, η λειτουργία της βιομηχανίας γίνεται ακριβότερη, επηρεάζεται η αγροτική παραγωγή και γενικότερα η λειτουργία των επιχειρήσεων. Με άλλα λόγια, η αύξηση του ενεργειακού κόστους μεταφέρεται σε ολόκληρη την οικονομική αλυσίδα, από την παραγωγή μέχρι το ράφι του καταστήματος. Αυτό σημαίνει ότι ένας παρατεταμένος πόλεμος θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέο κύμα ανατιμήσεων και πληθωριστικών πιέσεων σε διεθνές επίπεδο.

Οι οικονομίες σε πολλές χώρες προσπαθούν ακόμη να ανακάμψουν από τις επιπτώσεις της ενεργειακής κρίσης των τελευταίων ετών. Ένα νέο σοκ στις τιμές της ενέργειας θα μπορούσε να επιβραδύνει την ανάπτυξη και να δημιουργήσει πρόσθετες πιέσεις στα εισοδήματα των πολιτών.

Ιδιαίτερα ευάλωτες είναι οι οικονομίες που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από εισαγόμενη ενέργεια. Η Ευρώπη αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Για χώρες όπως η Ελλάδα, μια σημαντική άνοδος στις τιμές της ενέργειας σημαίνει μεγαλύτερη πίεση στα νοικοκυριά αλλά και στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, οι οποίες ήδη αντιμετωπίζουν αυξημένο λειτουργικό κόστος και μειωμένα περιθώρια κέρδους.

Παράλληλα, μια πολεμική σύγκρουση στην περιοχή μπορεί να επηρεάσει και το παγκόσμιο εμπόριο. Η Μέση Ανατολή αποτελεί κομβικό σημείο για τις θαλάσσιες μεταφορές και τις διεθνείς αλυσίδες εφοδιασμού. Σε περιόδους έντασης αυξάνονται τα ασφάλιστρα μεταφοράς, δημιουργούνται καθυστερήσεις στα δρομολόγια και ανεβαίνει το κόστος logistics.

Οι επιχειρήσεις καλούνται να λειτουργήσουν σε ένα ακόμη πιο αβέβαιο περιβάλλον, ενώ το αυξημένο κόστος συχνά μετακυλίεται στις τελικές τιμές των προϊόντων. Οι γεωπολιτικές κρίσεις επηρεάζουν επίσης και τις διεθνείς χρηματοπιστωτικές αγορές. Σε περιόδους αβεβαιότητας παρατηρείται συνήθως αυξημένη μεταβλητότητα στα χρηματιστήρια, άνοδος στην τιμή του χρυσού και μετακίνηση κεφαλαίων προς πιο ασφαλείς επενδύσεις. Αυτές οι εξελίξεις μπορούν να επηρεάσουν τον ρυθμό ανάπτυξης της οικονομίας και να περιορίσουν την επενδυτική δραστηριότητα.

«Η Πολιτεία οφείλει να παρακολουθεί στενά την αγορά»

Το κρίσιμο στοιχείο σε μια τέτοια κρίση είναι η διάρκεια της. Μια σύντομη ένταση μπορεί να προκαλέσει προσωρινές αναταράξεις στις αγορές. Αν όμως η σύγκρουση παραταθεί, τότε οι επιπτώσεις μπορεί να είναι βαθύτερες και πιο μακροχρόνιες: υψηλότερες τιμές ενέργειας, αύξηση του πληθωρισμού, μεγαλύτερο κόστος παραγωγής και γενικότερη οικονομική αβεβαιότητα. Σε έναν παγκοσμιοποιημένο κόσμο, οι γεωπολιτικές εξελίξεις σε μια περιοχή όπως η Μέση Ανατολή δεν περιορίζονται τοπικά. Πολύ γρήγορα μετατρέπονται σε οικονομικές εξελίξεις που επηρεάζουν την καθημερινότητα των πολιτών και τη λειτουργία των επιχειρήσεων σε ολόκληρο τον κόσμο.

Την ίδια στιγμή, σε περιόδους κρίσεων είναι ιδιαίτερα σημαντικό να αποφευχθούν φαινόμενα αισχροκέρδειας και αδικαιολόγητων αυξήσεων τιμών. Η Πολιτεία οφείλει να παρακολουθεί στενά την αγορά ώστε να αποτρέπονται πρακτικές κερδοσκοπίας που επιβαρύνουν υπέρμετρα τους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις. Παράλληλα, εφόσον το επιτρέπουν οι δημοσιονομικές συνθήκες, το Υπουργείο Οικονομικών έχει τη δυνατότητα να αξιοποιήσει τον διαθέσιμο δημοσιονομικό χώρο ώστε να συμβάλει στη συγκράτηση των ανατιμήσεων και στην προστασία της οικονομικής δραστηριότητας.

Η έγκαιρη λήψη μέτρων μπορεί να λειτουργήσει ως ανάχωμα απέναντι σε ένα νέο κύμα αυξήσεων που θα επιβάρυνε νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Η σταθερότητα και η ειρήνη στην περιοχή δεν αποτελούν μόνο ζήτημα διεθνούς πολιτικής. Αποτελούν και βασική προϋπόθεση για τη σταθερότητα της παγκόσμιας οικονομίας και για την αποφυγή νέων κύκλων οικονομικής αβεβαιότητας και ανατιμήσεων που τελικά επιβαρύνουν κοινωνίες και επιχειρήσεις.