-
Στη σκηνή της ουσίας και της ανθρώπινης εμπειρίας
Ο Στέφανος Δελής ανήκει σε εκείνους τους καλλιτέχνες που βλέπουν το θέατρο όχι απλώς ως επάγγελμα, αλλά ως προσωπική εμπειρία και βιωματική διαδικασία.
Από τα πρώτα του βήματα στη σκηνή στις αρχές της δεκαετίας του ’90, μέχρι την πρόσφατη επιστροφή του με το έργο «Ο Μαγιακόβσκη στους Αιώνες», διατηρεί σταθερά την αφοσίωσή του σε σπουδαία και απαιτητικά έργα.
Η διαδρομή του, άλλοτε ως ηθοποιού και άλλοτε ως σκηνοθέτη ή δραματουργού, αποτυπώνει έναν δημιουργό που δεν διστάζει να αναμετρηθεί με δύσκολα κείμενα και να τα φέρει στο σήμερα. Με αφορμή την παράσταση «Η Βία του Βίου», συνομιλήσαμε μαζί του για το θέατρο, τη σημασία της τέχνης στη σύγχρονη εποχή και τις προσωπικές του αναζητήσεις.
Στη συνέντευξη αυτή, ο Στέφανος Δελής μιλά για τη νέα του παράσταση, βασισμένη στη συλλογή ποιημάτων «Η Βία του Βίου» (Αγνώστου) του Τσιμάρα Τζανάτου (Κάπα εκδοτική), που θα παρουσιαστεί στον Χώρο Τέχνης Ηχόδραση. Ο ηθοποιός και σκηνοθέτης αναφέρεται στη φιλία του με τον Τζανάτο, στην απόφασή του να μεταφέρει την ποίηση στη σκηνή και στη φιλοσοφία του «Θεάτρου της Ουσίας».
Τι σας οδήγησε στην επιλογή του έργου Η Βία του Βίου; Υπήρξε κάποιο προσωπικό ή καλλιτεχνικό κίνητρο;
Η συλλογή «Η Βία του Βίου» δεν υπήρχε ως θεατρικό έργο· ήταν μια ποιητική συλλογή 171 ποιημάτων του Τσιμάρα Τζανάτου. Μετά από επίμονη μελέτη κατέληξα να επιλέξω ορισμένα ποιήματα και χωρίς να αλλοιωθεί το καθένα, τα συνέθεσα σε έναν αυτόνομο θεατρικό μονόλογο.
Με τον Τζανάτο ήμασταν φίλοι και συμμαθητές στη δραματική σχολή. Αργότερα χαθήκαμε, μέχρι που ξαναβρεθήκαμε όταν άρχισε να δημοσιεύει ποιήματα από αυτή τη συλλογή. Του έγραψα τότε: «Μην τυχόν και σταματήσεις να γράφεις, γιατί γράφεις πράγματι υπέροχα! Κανείς δεν γράφει σήμερα έτσι». Σκεφτόμασταν να ανεβάσουμε μια παράσταση μαζί, αλλά δεν προλάβαμε.
Αποφάσισα λοιπόν να ασχοληθώ σοβαρά με τα ποιήματα αυτά, γιατί είναι πραγματι κά εξαιρετικά και με αυτή την παράσταση θέλω όχι μόνο να δημιουργήσω κάτι πρωτότυπο αλλά και να τιμήσω τη μνήμη του αγαπημένου μου φίλου.
Έχετε ονομάσει την ομάδα σας «Θέατρο της Ουσίας». Τι σημαίνει για σας αυτή η ονομασία;
Ζούμε σε μια εποχή όπου η τεχνητή νοημοσύνη δεσπόζει, αλλά η ανθρώπινη νοημοσύνη –η δική μας– υποχωρεί. Η ζωή των πολλών δεν βελτιώνεται και μονίμως επικρατεί ο νόμος της ζούγκλας – «το μεγάλο ψάρι τρώει το μικρό».
Για εμάς, «Θέατρο της Ουσίας» σημαίνει παραστάσεις που επικεντρώνονται στον Άνθρωπο και στην πνευματική του παλινόρθωση. Όπως είπε ο Όσκαρ Ουάιλντ: «Το θέατρο είναι ο πιο άμεσος τρόπος με τον οποίο ένας άνθρωπος μπορεί να μοιραστεί με κάποιον άλλον την αίσθηση του τι σημαίνει να είσαι Άνθρωπος». Αυτό προσπαθούμε: παραστάσεις που γίνονται τροφή σκέψης, που βοηθούν να βελτιωθούμε ως όντα. Παραστάσεις από τον Άνθρωπο για τον Άνθρωπο με τα Α κεφαλαία.
Πώς προσεγγίσατε σκηνοθετικά το θέμα της παράστασης;
Συνήθως μια παράσταση στηρίζεται σε σκηνικά, κοστούμια, μουσική, τεχνολογία. Προσωπικά προτιμώ λιτότητα, ουδετερότητα, καθόλου τεχνολογικά μέσα. Θέλω ο ηθοποιός να εμφανίζεται «γυμνός», μόνος με το κείμενο.
Έτσι, στην «Βία του Βίου» αναδεικνύουμε μόνο δύο στοιχεία: το Κείμενο και τον Ηθοποιό.
Στην περσινή σας παράσταση «Ο Μαγιακόβσκη στους αιώνες» πάντως χρησιμοποιήσατε μουσική…
Ναι, ήταν ένα θαυμάσιο κομμάτι που συνέθεσε ο φίλος μου Γιώργος Κώτσιος, εμπνευσμένος από το κείμενο του Μαγιακόβσκη. Όταν το άκουσα, ήξερα ότι ταίριαζε απόλυτα. Το χρησιμοποίησα διακριτικά, μόνο σε αρχή, τέλος και κάποιες συνδέσεις,
ώστε και πάλι ο προσανατολισμός μας να είναι κυρίως το Κείμενο και ο Ηθοποιός.
Στην «Βία του Βίου» υπογράφετε δραματουργία, σκηνοθεσία και ερμηνεία. Δεν είναι πολλά όλα αυτά μαζί;
Κοιτάξτε, σαν ηθοποιός έχω μάθει να ξεχωρίζω το σημαντικό από το ασήμαντο, το «μεγάλο» από το τετριμμένο. Έτσι μου προκύπτει φυσικά και αβίαστα η δραματουργική επεξεργασία ή η διασκευή στα κείμενα που προσεγγίζω. Επίσης θεωρώ τον εαυτό μου πιο πολύ έναν ηθοποιό που μπορεί και αυτοσκηνοθετείται σε λιτές παραστάσεις παρά έναν σκηνοθέτη που παίζει στις παραστάσεις του.
Ο τίτλος της παράστασης είναι πολύ δυνατός. Τι σημαίνει για εσάς η «βία» στην καθημερινότητα;
Η βία είναι παντού: Από τη γέννησή μας, στο σχολείο, στη δουλειά, στην κοινωνία. Για τους περισσότερους είναι μια κεκαλυμμένη βία που την αποδεχόμαστε με τη φράση «έτσι είναι η ζωή». Και σε άλλα μέρη του κόσμου δυστυχώς, είναι ακόμη πιο ωμή: πόλεμοι, αφανισμοί.
Ποια ήταν η μεγαλύτερη πρόκληση για σας σε αυτή την παράσταση;
Η σύνταξη του κειμένου. Το πως διαφορετικά ποιήματα θα συνθέσουν έναν ενιαίο μονόλογο. Το αποτέλεσμα με εξέπληξε κι εμένα. Πιστεύω θα εκπλήξει και όσους έχουν ήδη διαβάσει τη συλλογή.
Γιατί επιλέξατε τον Χώρο Τέχνης Ηχόδραση;
Είναι ένας black box χώρος με λίγες θέσεις (30), που επιτρέπει σ’ έναν βαθμό το αίσθημα του τετ-α-τετ με τον κάθε θεατή και αυτή η αμεσότητα της επικοινωνίας με τον θεατή είναι πάντα για μας ένα σημαντικό ‘’ζητούμενο”. Επίσης στον χώρο δραστηριοποιείται ο Νίκος Τουλιάτος που τον εκτιμώ ιδιαίτερα, οπότε η επιλογή υπήρξε αυτονόητη.
Πώς βλέπετε το ρόλο του θεάτρου σήμερα;
Το θέατρο είναι τέχνη ζωντανής επικοινωνίας. Σε αντίθεση με τον κινηματογράφο ή τη ζωγραφική, οι ηθοποιοί είναι εκεί, παρόντες, όπως κι ο θεατής. Αυτό είναι το ατού του.
Συχνά -πυκνά όμως πιστεύω βλέπουμε «θέατρο για το θέατρο». Οι άνθρωποι του χώρου δεν φρόντισαν καλά το «σπίτι» τους, νοιάστηκαν πολύ για τον εαυτό τους κι όχι για τους άλλους. Το θέατρο λέγεται ότι είναι “ο καθρέπτης της κάθε εποχής” και δυστυχώς η εποχή μας είναι κενή, καθόλου πνευματική. Πολλά λοιπόν τα θέατρα και Θέατρο σχεδόν πουθενά…
Έγραψα μάλιστα ένα μικρό ποίημα πάνω σε αυτό το θέμα το 2017, που το υπέγραψα ως «Ανώνυμος» για να πειράξω τον Τζανάτο:
«Πονάει το θέατρο.
Πολλές οι πληγές του.
Οι μάχες άνισες.
Ο χώρος του μικρός, περιφραγμένος.
Μονίμως πιασμένες οι θέσεις του.
Και θέατρο πουθενά.
Και πονάει ανάλογα.
Μεγάλη αγάπη.
Μεγάλος πόνος».
Ποιο μήνυμα θέλετε να πάρει ο θεατής φεύγοντας από την παράσταση;
Να αφυπνιστούμε ως άνθρωποι. Η τεχνολογία καλπάζει, αλλά εμείς χειροτερεύουμε. Χρειάζεται να περιορίσουμε την απληστία, να αφήσουμε τον ναρκισσισμό μας και να στραφούμε με αγάπη και κατανόηση προς τον συνάνθρωπο.
- Τον Στέφανο Δελή θα έχετε την ευκαιρία να τον απολαύσετε τον φετινό χειμώνα στην παράσταση – «Η Βία του Βίου» στον Χώρο Τέχνης Ηχόδραση.