-
Άρθρο του κ. Γιάννη Χατζηθεοδοσίου, Προέδρου Ε.Ε.Α, Επίτιμου Διδάκτορα ΠΑ.ΠΕΙ. & Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών
«Οικονομική πίεση, αποτροπή στην απόκτηση παιδιών, μετανάστευση νέων: ένα αδιέξοδο που επιδεινώνει το δημογραφικό πρόβλημα»
Τα στοιχεία της πρόσφατης πανελλαδικής έρευνας της Metron Analysis για το ΕΕΑ φωτίζουν με τρόπο αμείλικτο μια πτυχή της ελληνικής πραγματικότητας που συχνά συζητείται, αλλά σπάνια προσεγγίζεται με τη σοβαρότητα που απαιτείται.
Ειδικά η διάθεση των νέων να εγκαταλείψουν τη χώρα για εργασία –ένα ποσοστό που αγγίζει το 68% και στο οποίο πρωταγωνιστούν οι νεότεροι άνδρες– αποκαλύπτει μια κοινωνία που αδυνατεί να συγκρατήσει το ανθρώπινο δυναμικό από το οποίο θα εξαρτηθεί η οικονομική και παραγωγική της ανανέωση. Η πιθανότητα ενός νέου κύματος μετανάστευσης δεν είναι πλέον αφηρημένος φόβος αλλά συνθήκη με πραγματικές συνέπειες: απώλεια δεξιοτήτων, συρρίκνωση του εργατικού δυναμικού και περαιτέρω αποδυνάμωση της δημογραφικής βάσης της χώρας.
Η συζήτηση για το δημογραφικό συχνά περιορίζεται σε αριθμούς γεννήσεων και θανάτων. Ωστόσο, η έρευνα καταδεικνύει ότι η καρδιά του προβλήματος βρίσκεται αλλού. Και συγκεκριμένα στη συσσωρευμένη οικονομική πίεση που εμποδίζει τους πολίτες –και ιδιαίτερα τους νέους– να κάνουν βήματα ζωής. Είναι χαρακτηριστικό ότι η επιθυμία για απόκτηση παιδιών περιορίζεται στο 24%, ενώ ο γάμος, ως θεσμός που παραδοσιακά συνδεόταν με τη δημιουργία οικογένειας, βρίσκεται μόλις στο 9%. Αυτά τα ποσοστά δεν μαρτυρούν απλώς κοινωνική μετατόπιση ή αλλαγή νοοτροπίας αλλά αντανακλούν μια βαθιά ριζωμένη αίσθηση αβεβαιότητας για το αύριο.
Πίσω από αυτή την αβεβαιότητα βρίσκεται η οικονομική ασφυξία της καθημερινότητας. Δεν είναι τυχαίο ότι το 71% των πολιτών τοποθετεί το αυξημένο κόστος ζωής στην κορυφή των κοινωνικών προβλημάτων. Η ακρίβεια δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως παροδικό φαινόμενο, αλλά ως ένας μόνιμος φραγμός που περιορίζει τη δυνατότητα αξιοπρεπούς διαβίωσης. Επηρεάζει κάθε επίπεδο της κοινωνικής λειτουργίας, από την κάλυψη βασικών αναγκών μέχρι τον σχεδιασμό του μέλλοντος.
Στο ίδιο πνεύμα, το 70% των ερωτηθέντων δηλώνει ότι οι οικονομικές και στεγαστικές δυσκολίες λειτουργούν αποτρεπτικά στην απόφαση δημιουργίας οικογένειας. Πώς θα μπορούσε να υπάρξει ουσιαστική αντιστροφή της δημογραφικής συρρίκνωσης, όταν για μια τόσο μεγάλη πλειονότητα η ανατροφή παιδιού μοιάζει με οικονομικό ρίσκο παρά με αυτονόητο βήμα ζωής; Η δυσκολία πρόσβασης σε προσιτή στέγη, οι ασταθείς μισθοί και η απουσία προοπτικής επαρκούς εισοδήματος συνθέτουν ένα περιβάλλον όπου η οικογένεια μετατρέπεται σε στόχο που διαρκώς μετατίθεται.
Οι επιπτώσεις αυτής της πραγματικότητας δεν περιορίζονται μόνο στο σήμερα. Υπό αυτές τις συνθήκες δεν μπορεί να στηριχθεί ένα βιώσιμο ασφαλιστικό σύστημα ούτε να ανταποκριθεί στις ανάγκες μιας σύγχρονης οικονομίας. Η παραγωγικότητα υποχωρεί, η κοινωνική συνοχή δοκιμάζεται και οι προοπτικές ανάπτυξης στενεύουν δραματικά.
Αυτός είναι ο λόγος που τα ευρήματα της έρευνας δεν πρέπει να μείνουν απλή αφορμή για δημόσιο σχολιασμό. Αποτελούν προειδοποίηση. Χρειάζεται άμεση δράση και ειδικά πολιτικές για φθηνότερη στέγη, σταθερά και αξιοπρεπή εισοδήματα, στήριξη της νέας οικογένειας, ουσιαστικά κίνητρα για όσους θέλουν να μείνουν και να δημιουργήσουν στην Ελλάδα. Αν δεν υπάρξει τώρα αποφασιστικότητα, το δημογραφικό θα εξελιχθεί από απειλή σε πραγματικότητα. Και τότε το τίμημα θα είναι βαρύ για όλους.