Σοβαρό ζήτημα δημόσιας υγείας σε ολόκληρη την Ευρώπη παραμένει η μικροβιακή αντοχή (AMR) σε κοινά βακτήρια που μεταδίδονται μέσω των τροφίμων, όπως η σαλμονέλα και το καμπυλοβακτήριο, σύμφωνα με νέα κοινή έκθεση της Ευρωπαϊκής Αρχής Ασφάλειας Τροφίμων (EFSA) και του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων (ECDC).
Τα ευρήματα βασίστηκαν σε δεδομένα των ετών 2023–2024 που υπέβαλαν κράτη-μέλη της ΕΕ, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ισλανδία, η Νορβηγία, η Βόρεια Μακεδονία και η Ελβετία. Όπως προκύπτει, τα πρότυπα αντοχής διαφέρουν σημαντικά μεταξύ χωρών, βακτηρίων και φαρμάκων, αντανακλώντας διαφορές στη χρήση αντιμικροβιακών ουσιών, στις γεωργικές πρακτικές, στα μέτρα υγείας των ζώων και στις στρατηγικές πρόληψης λοιμώξεων.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι μεγάλο ποσοστό στελεχών σαλμονέλας και καμπυλοβακτηρίου, τόσο από ανθρώπους όσο και από παραγωγικά ζώα, συνεχίζει να εμφανίζει αντοχή στη σιπροφλοξασίνη, ένα κρίσιμο αντιβιοτικό για τη θεραπεία σοβαρών λοιμώξεων στον άνθρωπο. Ενώ η αντοχή της σαλμονέλας από παραγωγικά ζώα παραμένει σταθερά υψηλή, η αντοχή στις ανθρώπινες λοιμώξεις από σαλμονέλα έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια, περιορίζοντας περαιτέρω τις διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές.
Τι δείχνουν τα στοιχεία για καμπυλοβακτήριο και άλλα αντιβιοτικά
Στην περίπτωση του καμπυλοβακτηρίου, η αντοχή στη σιπροφλοξασίνη είναι πλέον τόσο διαδεδομένη στην Ευρώπη ώστε το συγκεκριμένο φάρμακο δεν συνιστάται πλέον για τη θεραπεία λοιμώξεων στον άνθρωπο. Για τη διασφάλιση της αποτελεσματικότητάς της στην Ιατρική, έχουν επιβληθεί περιορισμοί στη χρήση της στα ζώα.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, υψηλά ποσοστά σαλμονέλας και καμπυλοβακτηρίου σε ανθρώπους και επιλεγμένα παραγωγικά ζώα εμφανίζουν επίσης αντοχή σε ευρέως χρησιμοποιούμενες αντιμικροβιακές ουσίες, όπως η αμπικιλλίνη, οι τετρακυκλίνες και τα σουλφοναμίδια. Την ίδια στιγμή, αρκετές χώρες καταγράφουν πρόοδο: για τη σαλμονέλα, η αντοχή στην αμπικιλλίνη και τις τετρακυκλίνες μειώθηκε σημαντικά την τελευταία δεκαετία σε 19 και 14 χώρες αντίστοιχα, ενώ θετικές τάσεις παρατηρούνται και σε ζώα, όπως μειωμένη αντοχή στις τετρακυκλίνες σε κοτόπουλα και στην αμπικιλλίνη και τις τετρακυκλίνες σε γαλοπούλες.
Για το καμπυλοβακτήριο, η αντοχή στην ερυθρομυκίνη έχει μειωθεί σε αρκετές χώρες την τελευταία δεκαετία, τόσο στους ανθρώπους όσο και σε ορισμένα ζώα. Επιπλέον, η συνδυασμένη αντοχή σε κρίσιμα σημαντικά αντιμικροβιακά —δηλαδή αντοχή σε περισσότερα από ένα φάρμακα ταυτόχρονα— παραμένει γενικά χαμηλή στη σαλμονέλα, το καμπυλοβακτήριο και το E.coli.
Στην έκθεση τονίζεται ότι η μικροβιακή αντοχή αφορά όλους, καθώς όταν τα βακτήρια καθίστανται ανθεκτικά, οι λοιμώξεις γίνονται δυσκολότερες στη θεραπεία και οι διαθέσιμες επιλογές περιορίζονται. Τα ευρήματα αναδεικνύουν τη σημασία της προσέγγισης «One Health», που συνδέει την ανθρώπινη υγεία, την υγεία των ζώων και την παραγωγή τροφίμων. Παρά την πρόοδο σε ορισμένους τομείς, η συνετή χρήση αντιμικροβιακών και τα αποτελεσματικά μέτρα πρόληψης παραμένουν κρίσιμα για την επιβράδυνση της εξάπλωσης ανθεκτικών βακτηρίων και την προστασία της δημόσιας υγείας στην Ευρώπη.