Ο καρκίνος εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τη δημόσια υγεία στην Ευρώπη, με τις προβλέψεις να είναι ανησυχητικές για τα επόμενα χρόνια. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, 1,3 εκατομμύρια άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους από καρκίνο στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2022, ενώ οι νέες διαγνώσεις εκτιμάται ότι θα αυξηθούν κατά περίπου 18% και οι θάνατοι κατά 26% έως το 2040. Την ίδια ώρα, το συνολικό οικονομικό κόστος της νόσου στην ΕΕ ξεπερνά τα 93 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως, επιβαρύνοντας σοβαρά τα συστήματα υγείας και τις κοινωνίες.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, με αφορμή την 4η Φεβρουαρίου, Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καρκίνου, κυκλοφόρησε η 5η έκδοση του Ευρωπαϊκού Κώδικα κατά του Καρκίνου. Πρόκειται για μια μακροχρόνια πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία βασίζεται σε τεκμηριωμένα επιστημονικά δεδομένα και υπενθυμίζει ότι η πρόληψη παραμένει το ισχυρότερο όπλο απέναντι στη νόσο. Για πρώτη φορά, ο Κώδικας δεν απευθύνεται μόνο στους πολίτες, αλλά καλεί και τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να διαμορφώσουν συνθήκες που διευκολύνουν τις υγιεινές επιλογές και μειώνουν τον κίνδυνο καρκίνου σε επίπεδο πληθυσμού.
Όπως δήλωσε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο καθηγητής Θεραπευτικής, Αιματολογίας και Ογκολογίας και διευθυντής της Θεραπευτικής Κλινικής στο Νοσοκομείο «Αλεξάνδρα», Θάνος Δημόπουλος, η ευρεία υιοθέτηση των οδηγιών του Κώδικα είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς τουλάχιστον το 40% των καρκίνων μπορεί να προληφθεί. Παράλληλα, επισήμανε ότι πολλά χρόνια νοσήματα, όπως ο σακχαρώδης διαβήτης, η στεφανιαία νόσος, η υπέρταση και η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια, συνδέονται με παρόμοιους παράγοντες κινδύνου, γεγονός που σημαίνει ότι το όφελος από την πρόληψη μπορεί να είναι πολλαπλασιαστικό για τη δημόσια υγεία.
Οι 14 βασικοί άξονες πρόληψης σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Κώδικα
Η 5η έκδοση του Ευρωπαϊκού Κώδικα κατά του Καρκίνου περιλαμβάνει 14 βασικές συστάσεις που στοχεύουν στη μείωση του κινδύνου εμφάνισης της νόσου. Κεντρική θέση κατέχει η πλήρης αποφυγή του καπνίσματος και κάθε μορφής καπνού ή ατμίσματος, καθώς και η προστασία από το παθητικό κάπνισμα στο σπίτι και στο αυτοκίνητο. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται επίσης στη διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους, μέσω περιορισμού τροφίμων με υψηλή περιεκτικότητα σε θερμίδες, ζάχαρη, λίπος και αλάτι, στη μείωση των υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων και στην επιλογή νερού ή ροφημάτων χωρίς ζάχαρη.
Ο Κώδικας υπογραμμίζει τη σημασία της καθημερινής σωματικής δραστηριότητας και της μείωσης του χρόνου καθιστικής ζωής, καθώς και μιας διατροφής που βασίζεται σε δημητριακά ολικής άλεσης, λαχανικά, όσπρια και φρούτα, με περιορισμό του κόκκινου κρέατος και αποφυγή των επεξεργασμένων κρεάτων. Παράλληλα, συνιστά την αποφυγή της κατανάλωσης αλκοόλ και ενθαρρύνει τον θηλασμό για όσο το δυνατόν μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Σημαντικές είναι και οι οδηγίες για την προστασία από την υπερβολική έκθεση στον ήλιο, ιδιαίτερα για τα παιδιά, τη συστηματική χρήση αντηλιακής προστασίας και την αποφυγή του σολάριουμ. Επιπλέον, γίνεται αναφορά στους καρκινογόνους παράγοντες στον χώρο εργασίας, με σύσταση για ενημέρωση και αυστηρή τήρηση των κανόνων υγείας και ασφάλειας, καθώς και στον έλεγχο των επιπέδων ραδονίου στους εσωτερικούς χώρους, όπου απαιτείται επαγγελματική μέτρηση και παρέμβαση.
Ο Κώδικας δεν παραλείπει την ατμοσφαιρική ρύπανση, προτείνοντας τη χρήση μέσων μαζικής μεταφοράς, το περπάτημα ή το ποδήλατο σε διαδρομές με χαμηλή κυκλοφορία, την αποφυγή καύσης υλικών στο σπίτι και τη στήριξη πολιτικών που βελτιώνουν την ποιότητα του αέρα. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται επίσης στις καρκινογόνες λοιμώξεις, με σύσταση για εμβολιασμό κοριτσιών και αγοριών κατά της ηπατίτιδας Β και του HPV, καθώς και για εξετάσεις και θεραπεία, όπου ενδείκνυται, για ηπατίτιδα Β και C, HIV και Helicobacter pylori.
Σε ό,τι αφορά την ορμονική θεραπεία υποκατάστασης στην εμμηνόπαυση, ο Κώδικας προτείνει, εφόσον αποφασιστεί μετά από συζήτηση με τον γιατρό, να περιορίζεται στο ελάχιστο δυνατό χρονικό διάστημα. Τέλος, καθοριστικό ρόλο παίζουν τα οργανωμένα προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου για τον καρκίνο, τα οποία αφορούν τον καρκίνο του εντέρου για άνδρες και γυναίκες 50-69 ετών, τον καρκίνο του μαστού για γυναίκες 45-74 ετών, τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας για γυναίκες 21-65 ετών και τον καρκίνο του πνεύμονα για άνδρες και γυναίκες 50-80 ετών που είναι νυν ή πρώην καπνιστές εντός 15ετίας.
Σε μια περίοδο όπου τα στοιχεία δείχνουν ότι το βάρος του καρκίνου στην Ευρώπη θα αυξηθεί σημαντικά τα επόμενα χρόνια, οι ειδικοί τονίζουν ότι η πρόληψη, η ενημέρωση και η έγκαιρη διάγνωση αποτελούν τα πιο ισχυρά όπλα για να περιοριστούν τόσο οι ανθρώπινες απώλειες όσο και το κοινωνικό και οικονομικό κόστος της νόσου.