Ο θρυλικός Ούγγρος σκηνοθέτης Μπέλα Ταρ, ένας από τους πιο εμβληματικούς και ριζοσπαστικούς δημιουργούς του ευρωπαϊκού κινηματογράφου, πέθανε σήμερα σε ηλικία 70 ετών, όπως ανακοίνωσε εκ μέρους της οικογένειάς του ο σκηνοθέτης Bence Fliegauf.
Ο Μπέλα Ταρ, που τα τελευταία χρόνια αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα υγείας, άφησε πίσω του ένα έργο μοναδικό σε ύφος και φιλοσοφία: μακρά μονοπλάνα, ασπρόμαυρη φωτογραφία, αργοί ρυθμοί και ερημωμένα τοπία που λειτουργούσαν ως αλληγορία για την ηθική και κοινωνική παρακμή της Ανατολικής Ευρώπης.
«Ο πιο ελεύθερος άνθρωπος που γνώρισα»
Σε ανακοίνωσή του, ο δήμαρχος της Βουδαπέστης Γκέργκελι Καρασόνι χαρακτήρισε τον Ταρ «τον πιο ελεύθερο άνθρωπο που γνώρισα ποτέ», τονίζοντας ότι το έργο του υπηρέτησε με συνέπεια «την ουσία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας».
Από την κοινωνική στράτευση στο παγκόσμιο κύρος
Γεννημένος στις 21 Ιουλίου 1955 στην πόλη Πεκς της νοτιοδυτικής Ουγγαρίας, ο Ταρ γύρισε την πρώτη του ερασιτεχνική ταινία μόλις στα 16 του χρόνια, με θέμα Ρομά εργάτες, δείχνοντας από νωρίς τη βαθιά κοινωνική του ευαισθησία.
Το 1977 παρουσίασε την πρώτη μεγάλου μήκους ταινία του, «Οικογενειακή φωλιά», με τη στήριξη του πειραματικού στούντιο Bela Balazs στη Βουδαπέστη, όπου είχε σπουδάσει σκηνοθεσία. Σταδιακά εξελίχθηκε στον δημιουργό της πρώτης ανεξάρτητης ουγγρικής ταινίας μεγάλου μήκους, την «Κατάρα» (1988), που προβλήθηκε στο Φεστιβάλ Βερολίνου και σηματοδότησε την καλλιτεχνική του ωρίμανση.
Το «Satantango» και η συνεργασία με τον Κρασναχορκάι
Το έργο-ορόσημο της φιλμογραφίας του παραμένει το Satantango («Το τανγκό του Σατανά», 1994), μια επτάωρη κινηματογραφική τοιχογραφία για την κατάρρευση του κομμουνισμού και την υλική και πνευματική αποσύνθεση της Ανατολικής Ευρώπης. Η ταινία βασίστηκε στο μυθιστόρημα του βραβευμένου με Νόμπελ Λογοτεχνίας Λάσλο Κρασναχορκάι, με τον οποίο ο Ταρ διατηρούσε μια μακρόχρονη και στενή καλλιτεχνική συνεργασία.
Στη διεθνή αναγνώριση συνέβαλαν και οι Αρμονίες του Βέρκμαϊστερ, που παρουσιάστηκαν με επιτυχία στις Κάννες το 2000, αλλά και ο «Μάκβεθ» (1982), έργα που εδραίωσαν τη φήμη του ως «Ούγγρου Ταρκόφσκι».
Αποχώρηση με το «Άλογο του Τορίνο»
Μετά την τελευταία του μεγάλου μήκους ταινία, Το άλογο του Τορίνο, ο Μπέλα Ταρ ανακοίνωσε την αποχώρησή του από τον κινηματογράφο. Έκτοτε γύρισε μόνο δύο ταινίες μικρού μήκους και αφιερώθηκε κυρίως στη διδασκαλία κινηματογράφου στην Ουγγαρία, τη Γερμανία και τη Γαλλία.
«Είχα την τύχη να βρω τον δρόμο μου για να επιβιώσω: να κάνω ταινίες. Αυτό ήταν το δικό μου πράγμα», έλεγε το 2005 στη Le Figaro, ενώ το 2019 εκμυστηρευόταν στο ουγγρικό περιοδικό HVG: «Έκανα όσα ήθελα».
Ο Μπέλα Ταρ φεύγει αφήνοντας πίσω του ένα έργο που συνεχίζει να διχάζει, να εμπνέει και να καθορίζει τον σύγχρονο κινηματογραφικό στοχασμό.