Το 2025 καταγράφηκε ως η τρίτη θερμότερη χρονιά που έχει μετρηθεί ποτέ σε παγκόσμιο επίπεδο, πολύ κοντά στα επίπεδα-ρεκόρ του 2024 και του 2023, σύμφωνα με τα στοιχεία του ευρωπαϊκού παρατηρητηρίου Copernicus και του αμερικανικού ινστιτούτου Berkeley Earth. Και οι δύο οργανισμοί προειδοποιούν ότι και το 2026 αναμένεται να κινηθεί σε ιστορικά υψηλές θερμοκρασίες.
Όπως επισημαίνει το Copernicus στην ετήσια ανασκόπησή του, η μέση παγκόσμια θερμοκρασία παραμένει εδώ και τρία συνεχόμενα χρόνια πάνω από τους 1,5 βαθμούς Κελσίου σε σύγκριση με την προβιομηχανική εποχή (1850-1900), επίπεδο που η ανθρωπότητα δεν είχε βιώσει ποτέ στο παρελθόν. Από την πλευρά τους, οι επιστήμονες του Berkeley Earth κάνουν λόγο για «ακραία» αύξηση της θερμοκρασίας την περίοδο 2023-2025, η οποία υποδηλώνει σαφή επιτάχυνση της υπερθέρμανσης του πλανήτη.
Η εξέλιξη αυτή οδηγεί κλιματολόγους, πολιτικούς και στελέχη του ΟΗΕ να παραδέχονται πλέον ανοιχτά ότι ο στόχος της Συμφωνίας του Παρισιού για περιορισμό της αύξησης της θερμοκρασίας στον 1,5°C δεν μπορεί να επιτευχθεί σε μόνιμη βάση. Σύμφωνα με το Copernicus, το γεγονός ότι καταγράφηκαν ήδη τρία συναπτά έτη πάνω από αυτό το όριο καθιστά πιθανή την επίσημη διαρκή υπέρβασή του έως τα τέλη της τρέχουσας δεκαετίας, τουλάχιστον δέκα χρόνια νωρίτερα από ό,τι προέβλεπαν τα προηγούμενα σενάρια.
Πολιτικές εξελίξεις και επιβράδυνση της δράσης
Η επιτάχυνση της υπερθέρμανσης προκαλεί ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία, καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες –δεύτερη χώρα παγκοσμίως στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου– έχουν απομακρυνθεί από τη διεθνή συνεργασία για το κλίμα μετά την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στην προεδρία, δίνοντας πολιτική προτεραιότητα στο πετρέλαιο.
Παράλληλα, στις πλούσιες χώρες η προσπάθεια περιορισμού των εκπομπών παρουσιάζει κόπωση. Στη Γαλλία και τη Γερμανία οι μειώσεις επιβραδύνθηκαν το 2025, ενώ στις ΗΠΑ η αύξηση της παραγωγής ενέργειας από άνθρακα ανέτρεψε μέρος της προόδου προηγούμενων ετών. «Η επείγουσα φύση της δράσης για το κλίμα δεν ήταν ποτέ τόσο κρίσιμη», τόνισε ο επικεφαλής μονάδας του Copernicus, Μάριο Φατσίνι.
Καυτό και το 2026
Οι επιστήμονες δεν βλέπουν καμία ένδειξη αντιστροφής της τάσης μέσα στο 2026. Η υποδιευθύντρια της υπηρεσίας κλιματικής αλλαγής του Copernicus, Σαμάνθα Μπέρτζες, εκτιμά ότι το 2026 θα συγκαταλέγεται στις πέντε θερμότερες χρονιές που έχουν καταγραφεί ποτέ και πιθανότατα θα είναι συγκρίσιμο με το 2025. Αντίστοιχα, οι κλιματολόγοι του Berkeley Earth προβλέπουν ότι το 2026 είναι πιθανό να καταταγεί ως η τέταρτη θερμότερη χρονιά από το 1850.
Ο διευθυντής της υπηρεσίας κλιματικής αλλαγής του Copernicus, Κάρλο Μπουοντέμπο, σημείωσε ότι ενδεχόμενη επανεμφάνιση του φαινομένου Ελ Νίνιο θα μπορούσε ακόμη και να μετατρέψει το 2026 σε χρονιά-ρεκόρ, προσθέτοντας ωστόσο πως «η τροχιά είναι πολύ σαφής, ανεξάρτητα από το αν το ρεκόρ έρθει το 2026, το 2027 ή το 2028».
Ρεκόρ θερμότητας και ακραία φαινόμενα
Το 2025 η μέση θερμοκρασία αέρα στην επιφάνεια της Γης και των ωκεανών ήταν κατά 1,47°C υψηλότερη από τα προβιομηχανικά επίπεδα, έναντι 1,60°C το 2024. Πίσω από τον παγκόσμιο μέσο όρο, ωστόσο, κρύβονται έντονα περιφερειακά ρεκόρ, ιδίως στην κεντρική Ασία, την Ανταρκτική και το Σαχέλ.
Σύμφωνα με το Berkeley Earth, περίπου 770 εκατομμύρια άνθρωποι βίωσαν θερμοκρασίες-ρεκόρ το 2025, ενώ δεν καταγράφηκε κανένα ρεκόρ ψύχους. Η χρονιά συνοδεύτηκε από εκτεταμένους καύσωνες, κυκλώνες, σφοδρές καταιγίδες και μεγάλες πυρκαγιές σε Ευρώπη, Ασία, Βόρεια Αμερική, Καναδά, Ισπανία και Καλιφόρνια, φαινόμενα που οι επιστήμονες συνδέουν άμεσα με την άνοδο της παγκόσμιας θερμοκρασίας.
Η συνεχιζόμενη καύση πετρελαίου, άνθρακα και φυσικού αερίου θεωρείται ο βασικός παράγοντας της υπερθέρμανσης, ενώ ρόλο παίζουν και απρόβλεπτοι παράγοντες. Όπως εξηγεί ο επικεφαλής επιστήμονας του Berkeley Earth, Ρόμπερτ Ρόουντ, ακόμη και περιβαλλοντικές ρυθμίσεις, όπως η μείωση της περιεκτικότητας θείου στα ναυτιλιακά καύσιμα από το 2020, είχαν ως παρενέργεια τη μείωση των αεροζόλ που αντανακλούσαν την ηλιακή ακτινοβολία, συμβάλλοντας τελικά στην άνοδο της θερμοκρασίας.