Σύνταξη: Πώς & πότε θα βγείτε

• Πώς προκύπτει το τελικό ποσό

• Ποια έτη μετρούν περισσότερο

• Το κόστος για πλασματικά χρόνια

• «Κλειδιά» για μειωμένη & επικουρική

Σε αναμμένα κάρβουνα βρίσκονται χιλιάδες εργαζόμενοι οι οποίοι βρίσκονται προς το τέλος του ασφαλιστικού τους βίου και ψάχνονται για το πότε και πως θα βγουν στη σύνταξη.

Αντώνης Κατωπόδης

Παράγοντες της κοινωνικής ασφάλισης υπογραμμίζουν σε όλους τους τόνους ότι απαιτείται μεγάλη προσοχή, καθώς κάθε περίπτωση είναι ξεχωριστή και το παραμικρό λάθος μπορεί να οδηγήσει σε μεγάλες ανατροπές.

Όπως εξηγούν, οι νόμοι που έχουν ψηφιστεί τα τελευταία χρόνια έχουν αλλάξει άρδην τα δεδομένα και οι ασφαλισμένοι πρέπει να είναι πολύ προσεκτικοί πριν λάβουν τις οριστικές τους αποφάσεις.

Κοινό μυστικό είναι άλλωστε ότι η απουσία ενσήμων λίγων μηνών είναι πιθανό να οδηγήσει σε μειωμένη σύνταξη, γιατί πολύ απλά δεν θα έχει συμπληρωθεί ο αναγκαίος χρόνος.

Σε κάθε περίπτωση, αυτό που πρέπει να γίνει σαφές σε όλους είναι ότι οι ασφαλισμένοι μπορούν να χρησιμοποιήσουν τα κατάλληλα εργαλεία για να φύγουν όταν το επιθυμούν και να εξασφαλίσουν αξιοπρεπή σύνταξη.Όλα αυτά όμως απαιτούν γνώση και κυρίως κατανόηση ότι τα καλά ποσά προκύπτουν μετά από πολλά χρόνια δουλειάς και γερές απολαβές, καθ’ όλη τη διάρκεια του εργασιακού τους βίου.

Ο «Χτύπος», παρουσιάζει έναν χρήσιμο οδηγό με 10 κρίσιμες ερωτήσεις – απαντήσεις, που εξηγούν τους όρους με τους οποίους μπορεί να φύγει κανείς και να ζήσει με τη σύνταξή του.

Ο οδηγός επιχειρεί να απαντήσει σε ερωτήματα που αφορούν:

• στα όρια ηλικίας,
• τα απαιτούμενα ένσημα και
• τις δυνατότητες αξιοποίησης πλασματικών ετών.

1. Τι ισχύει με την καταγραφή των ενσήμων; Το πρώτο που πρέπει να γίνει σαφές σε όλους τους ασφαλισμένους που βρίσκονται κοντά στη συνταξιοδότηση είναι η ακριβής καταγραφή του συνολικού χρόνου ασφάλισής τους. Τα στοιχεία που αφορούν στα έτη μετά το 2002, είναι εύκολο να βρεθούν, καθώς έχουν αποτυπωθεί σε ηλεκτρονική μορφή. Η δυσκολία αφορά στα έτη πριν από 2002 που είναι ακόμη χειρόγραφα και απαιτούν αρκετό χρόνο και κόπο πολλών μηνών για να εντοπιστούν. Για τον λόγο αυτό, οι ασφαλισμένοι θα πρέπει να απευθυνθούνεγκαίρως στους αρμόδιους ασφαλιστικούς φορείς προκειμένου να λάβουν επίσημη καταμέτρηση των ημερών ασφάλισης τους. Μόλις ολοκληρωθεί αυτή η διαδικασία, οι ασφαλισμένοι θα έχουν την πλήρη εικόνα των ενσήμων τους. Κατά συνέπεια θα μπορούν αμέσως μετά, να επιλέξουν τον πιο ασφαλή και συμφέροντα δρόμο προς τη συνταξιοδότηση.
2. Ποιες είναι οι προϋποθέσεις για τη χορήγηση σύνταξης; Πρόκειται για την πιο κρίσιμη παράμετρο του ασφαλιστικού συστήματος και αυτό που πρέπει να ξέρουν οι ασφαλισμένοι είναι ότι για τη χορήγηση της σύνταξη απαιτούνται δύο βασικές προϋποθέσεις. Η πρώτη αφορά στη συμπλήρωση συγκεκριμένου ορίου ηλικίας και η δεύτερη έχει σχέση με την πραγματοποίηση ενός ελάχιστου αριθμού ημερών ασφάλισης.Με βάση το ισχύον σύστημα πλήρη σύνταξη μπορεί να λάβει κάποιος στα 67 έτη με τουλάχιστον 4.500 ημέρες ασφάλισης, δηλαδή 15 έτη εργασίας. Επίσης, οι ασφαλισμένοι έχουν τη δυνατότητα να βγουν στη σύνταξη στην ηλικία των 62 ετών, υπό την προϋπόθεση ότι έχουν συμπληρώσει 12.000 ημέρες ασφάλισης, που αντιστοιχούν σε 40 έτη εργασίας.

3. Τι ισχύει για βαρέα και ανθυγιεινά; Το συνταξιοδοτικό πλαίσιο έχει ειδικές διατάξεις που αφορούν εργαζόμενους σε βαρέα και ανθυγιεινά επαγγέλματα. Στις περιπτώσεις αυτές πλήρης σύνταξη μπορεί να δοθεί στα 62 έτη με 4.500 ημέρες ασφάλισης, υπό την προϋπόθεση όμως ότι οι 3.600 από αυτές είναι σε βαρέα επαγγέλματα. Η δεύτερη προϋπόθεση για τη συνταξιοδότηση είναι ότι η συμπλήρωση τουλάχιστον 1.000 ημερών βαρέων ενσήμων πρέπει να έχει πραγματοποιηθεί μέσα στα τελευταία 17 χρόνια πριν από την αίτηση συνταξιοδότησης.

4. Πότε μπορεί να φύγει κανείς με μειωμένη σύνταξη; Λόγω των μνημονίων και της οικονομικής κρίσης, αλλά και των νέων δεδομένων πολλοί ασφαλισμένοι επιλέγουν τη λύση της μειωμένης σύνταξης. Κι αυτή η επιλογή όμως έχει κάποιες πολύ συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Ο νόμος ορίζει ότι απαιτείται ασφαλιστικός δεσμός, δηλαδή τουλάχιστον 100 ημέρες ασφάλισης ανά έτος κατά την τελευταία πενταετία πριν από την υποβολή της αίτησης. Όσοι συνταξιοδοτηθούν με μειωμένη σύνταξη έχουν ποινή 6% για κάθε έτος που υπολείπεται του αντίστοιχου ορίου ηλικίας για πλήρη σύνταξη με τα γενικά όρια ηλικίας συνταξιοδότησης. Η ποινή εφαρμόζεται στο ποσό της Εθνικής Σύνταξης, με ανώτατο όριο το 30%. Η μείωση της Εθνικής Σύνταξης που θα προκύψει θα είναι για ολόκληρο το συνταξιοδοτικό τους βίο.

5. Πως προκύπτει το τελικό ποσό της σύνταξης; Σε γενικές γραμμές, η σύνταξη προκύπτει από δύο βασικά στοιχεία, που είναι η εθνική και η ανταποδοτική σύνταξη. Η πλήρης εθνική σύνταξη καταβάλλεται σε όσους έχουν τουλάχιστον 20 έτη ασφάλισης. Στην περίπτωση κατά την οποία, τα χρόνια ασφάλισης είναι λιγότερα, το ποσό μειώνεται κατά 2% για κάθε έτος κάτω από το όριο των 20 ετών, με ελάχιστη προϋπόθεση τα 15 έτη ασφάλισης. Η εθνική σύνταξη είναι σήμερα 446,87 ευρώ μεικτά για 20 έτη ασφάλισης, ενώ στα 15 διαμορφώνεται στα 402, 18 ευρώ, στα 16 στα 411,11, στα 17 στα 420 ευρώ, στα 19 στα 437,93 ευρώ. Αναφορικά με την ανταποδοτική σύνταξη, αυτή υπολογίζεται με βάση τα συνολικά έτη ασφάλισης και τον μέσο μισθό των αποδοχών από το 2002 μέχρι τη συνταξιοδότηση.

6. Πώς γίνεται η αναγνώριση των πλασματικών ετών; Κοινό μυστικό είναι η μεγάλη πλειονότητα των ασφαλισμένων επιλέγουν την αναγνώριση, πλασματικών ετών ασφάλισης. Με τον τρόπο αυτό, έχουν τη δυνατότητα να συμπληρώσουν τον απαιτούμενο χρόνο, προκειμένου να θεμελιώσουν δικαίωμα συνταξιοδότησης νωρίτερα και να μην εργάζονται ως τα βαθιά τους γεράματα. Τα πλασματικά έτη μπορούν να προκύψουν από διάφορες πηγές, όπως είναι η στρατιωτική θητεία, ο χρόνος σπουδών, η ανατροφή παιδιών, οι περίοδοι ανεργίας ή ασθένειας και τα κενά ασφάλισης. Ανάλογα με το ταμείο και το έτος θεμελίωσης, μπορεί να αναγνωριστούν έως και επτά χρόνια.Σύμφωνα με τα στοιχεία των ειδικών στην κοινωνική ασφάλιση, περίπου ένας στους δύο εργαζομένους επιλέγει τη δυνατότητα της εξαγοράς πλασματικών ετών.

   Η στρατηγική των πλασματικών ετών δίνει τη δυνατότητα στο να συμπληρωθεί ο απαιτούμενος χρόνος ασφάλισης και σε πολλές περιπτώσεις οδηγεί σε έξοδο από την εργασία έως και επτά χρόνια νωρίτερα.

7. Πόσο κοστίζει η εξαγορά πλασματικών ετών; Σύμφωνα με τους ειδικούς, η εξαγορά πλασματικών ετών για τη συνταξιοδότηση αποτελεί ένα εργαλείο για ταχύτερη έξοδο από την εργασία, ωστόσο συνοδεύεται από υψηλό κόστος, που φτάνει το 20% του μικτού μισθού. Σε γενικές γραμμές για έναν μικτό μισθό 2.000 ευρώ το κόστος είναι 400 ευρώ τον μήνα, δηλαδή 4.800 ευρώ τον χρόνο. Το ποσό που καλείται να καταβάλει ο εργαζόμενος εξαρτάται από τις αποδοχές του τη στιγμή που αποφασίζει την εξαγορά, καθώς και από το ημερομίσθιο που ισχύει τότε.Από την 1η Απριλίου, όσοι υπολογίζουν την εξαγορά τους με βάση τις κατώτατες αποδοχές θα δουν αύξηση κατά 10 ευρώ, λόγω της ανόδου του κατώτατου μισθού. Έτσι, με τον νέο κατώτατο μισθό των 880 ευρώ, το κόστος ανέρχεται σε 176 ευρώ ανά μήνα ή 2.122 ευρώ ετησίως.Για τριετή εξαγορά, το συνολικό ποσό ανέρχεται στα 6.336 ευρώ.Οι ειδικοί συμβουλεύουν τους ασφαλισμένους να μην προχωρούν σε εξαγορές βιαστικά, είτε για να θεμελιώσουν δικαίωμα σύνταξης πριν τα 62 ή τα 67 έτη, είτε για να αυξήσουν τη σύνταξή τους, εκτός αν πλησιάζουν άμεσα στη σύνταξη. Συνιστούν να υπολογιστεί με ακρίβεια τον τελευταίο χρόνο πριν την έξοδο το ποια πλασματικά έτη είναι ουσιαστικά απαραίτητα.

8. Ποια είναι τα πλεονεκτήματα; Η εξαγορά μπορεί να μειώσει το όριο ηλικίας συνταξιοδότησης έως και 7 χρόνια, σε ταμεία όπως ΙΚΑ, ΟΑΕΕ, ΕΤΑΑ και Ειδικά Ταμεία. Στον δημόσιο τομέα, είναι δυνατή η αναγνώριση έως 7 πλασματικών ετών, συν επιπλέον 5 έτη λόγω τέκνων, φτάνοντας έως τα 12 έτη. Για τους ασφαλισμένους πριν το 1993,τα πλασματικά έτη λειτουργούν ως «κλειδί»για την ολοκλήρωση του απαιτούμενου χρόνου ασφάλισης ως το 2012, ο οποίος καθορίζει και την ηλικία εξόδου με σύνταξη. Έτσι, οι προ του 1993 ασφαλισμένοι μπορούν να επιτύχουν πλήρη σύνταξη σε ηλικίες κάτω των 67, και σε ορισμένες περιπτώσεις –όπως μητέρες– ακόμη και από τα 58,5 έτη. Οι νεότεροι ασφαλισμένοι, μετά το 1993, χρησιμοποιούν τα πλασματικά για να φτάσουν τα 40 έτη και να μειώσουν το ηλικιακό όριο στα 62.

9. Ποιο είναι το κλειδί στην αίτηση συνταξιοδότησης; Οι ειδικοί στην κοινωνική ασφάλιση, τονίζουν ότι απαιτείται πολύ μεγάλη προσοχή ως προς την ημερομηνία υποβολής στην αίτηση συνταξιοδότησης.Στο πλαίσιο αυτό, το δικαίωμα καταβολής της κύριας σύνταξης αρχίζει από την πρώτη ημέρα του μήνα που ακολουθεί την αίτηση. Το «κλειδί» έχει σχέση με το ότι οι ασφαλισμένοι πρέπει να υποβάλουν ταυτόχρονα αίτηση και για την επικουρική σύνταξη στον αρμόδιο φορέα, καθώς σε διαφορετική περίπτωση υπάρχει κίνδυνος απώλειας αναδρομικών ποσών.

10. Γιατί είναι αναγκαίαη γνώση του ασφαλιστικού ιστορικού; Η βασική συμβουλή που δίνουν οι εργατολόγοι, είναι πως η έγκαιρη ενημέρωση και ο σωστός σχεδιασμός αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για μια ομαλή μετάβαση στη συνταξιοδότηση. Στο πλαίσιο αυτό είναι αναγκαία η πλήρης γνώση του ασφαλιστικού ιστορικού, προκειμένου οι εργαζόμενοι που βρίσκονται κοντά στη σύνταξη να ξέρουν ακριβώς πόσο ακόμη πρέπει να εργαστούν. Πρόκειται όπως γίνεται αντιληπτό για μια καθοριστική παράμετρος για το πότε και με ποιους όρους θα αποχωρήσει ένας εργαζόμενος από την αγορά εργασίας.

Ανταποδοτική

Παράγοντες της κοινωνικής ασφάλισης τονίζουν ότι τα έτη ασφάλισης και οι μισθοί είναι τα κλειδιά για το ποσό της σύνταξης. Με απλά λόγια όσο περισσότερα είναι τα έτη ασφάλισης και όσο ανεβαίνουν οι μισθοί τόσο αυξάνεται και η ανταποδοτική σύνταξη.

Τα καλύτερα έτη από πλευράς ανταποδοτικότητας είναι από τα 36 ως τα 40 καθώς οι ασφαλισμένοι παίρνουν προσαύξηση 2,55% κατ’ έτος στα ποσοστά αναπλήρωσης. Στα 36 έτη ασφάλισης το ποσοστό αναπλήρωσης της ανταποδοτικής σύνταξης είναι 39,81% και στα 40 έτη φτάνει στο 50%.

Οι αποδοχές από την εργασία μετρούν στο τελικό ποσό σύνταξης καθώς πολλαπλασιάζονται με τα ποσοστά αναπλήρωσης.