Σε καθεστώς αυξημένης επιφυλακής βρίσκεται η κυβέρνηση, καθώς οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή ανατρέπουν τα δεδομένα και δημιουργούν ένα περιβάλλον έντονης αβεβαιότητας τόσο για τη διεθνή όσο και για την ελληνική οικονομία.
Αντώνης Κατωπόδης
Η κλιμάκωση των συγκρούσεων και η εμπλοκή του Ιράν εντείνουν τους φόβους για παρατεταμένη αστάθεια, με άμεσες επιπτώσεις στις αγορές ενέργειας, στις τιμές βασικών αγαθών και συνολικά στην οικονομική δραστηριότητα.
Στο κυβερνητικό στρατόπεδο επικρατεί προβληματισμός, για τις επιπτώσεις που θα έχει «ενεργειακός τυφώνας», καθώς θέτει υπό αμφισβήτηση τον σχεδιασμό που έχει γίνει για αυξήσεις στα μεσαία και λαϊκά εισοδήματα.
Δεν είναι λίγα τα στελέχη που εκφράζουν ανησυχία για το κατά πόσο μπορούν να τηρηθούν οι δεσμεύσεις, ιδίως σε ό,τι αφορά τις φοροελαφρύνσεις και τη βελτίωση του διαθέσιμου εισοδήματος των πολιτών.
Η αύξηση του κατώτατου μισθού ναι μεν θεωρείται δεδομένη, ωστόσο η έντονη πληθωριστική πίεση του «ενεργειακού τυφώνα», απειλεί να εξανεμίσει τα όποια οφέλη, περιορίζοντας την πραγματική αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών.
Η καθημερινότητα των πολιτών επιβεβαιώνει την επιδείνωση της κατάστασης, καθώς κάθε μέρα που περνάει τα πράγματα δυσκολεύουν, με ότι αυτό συνεπάγεται για τη δυνατότητα εξόφλησης βασικών υποχρεώσεων.
Οι τιμές στα καύσιμα κινούνται ανοδικά, ενώ το ίδιο συμβαίνει και με τα βασικά είδη διατροφής, δημιουργώντας ένα ασφυκτικό πλαίσιο για τη μεγάλη πλειονότητα των νοικοκυριών, που είναι πολύ δύσκολο να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους.
Τα πρώτα μέτρα
Τα πρώτα μέτρα στήριξης ήδη ανακοινώθηκαν, το ερώτημα όμως είναι αν αρκούν για να αντιμετωπιστεί η ένταση των ανατιμήσεων, ιδιαίτερα σε μια περίοδο όπου οι εξωτερικοί παράγοντες διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο.
Οι τέσσερις παρεμβάσεις που ανακοίνωσε ο πρωθυπουργός αφορούν το δίμηνο Απριλίου-Μαΐου και θα καλυφθεί από τα δημόσια ταμεία και από φορολόγηση των κερδών στους παίκτες διαδικτυακών τυχερών παιχνιδιών τύπου «καζίνο».
Ειδικότερα:
Α. Diesel κίνησης: Η επιδότηση αφορά στο δίκτυο διανομής με 16 λεπτά/λίτρο – όφελος στην τελική τιμή (με ΦΠΑ) σε 20 λεπτά/λίτρο.
B. Ψηφιακή Κάρτα Καυσίμων: Η χορήγησή της έχει στόχο τη στήριξη απέναντι στην αύξηση των τιμών της βενζίνης – θα χρησιμοποιείται σε πρατήρια, ΜΜΜ και ταξί. Η μεσοσταθμική στήριξη είναι στα 36 λεπτά/λίτρο – σε μέση μηνιαία κατανάλωση 70 λίτρων, 50 ευρώ το δίμηνο στην ηπειρωτική χώρα και 60 ευρώ στα νησιά.
Δ. Αγρότες: Για την ανακούφιση αγροτών από απότομες αυξήσεις στα λιπάσματα, δίνεται επιχορήγηση στο 15% του ύψους των παραστατικών αγοράς τους.
Δ. Ακτοπλοϊκά εισιτήρια: Θεσπίζεται αποζημίωση προς τις ακτοπλοϊκές εταιρίες που θα συνδέεται με υποχρεωτικές εκπτώσεις στα εισιτήρια, ώστε να συγκρατηθούν οι τιμές στα περσινά επίπεδα.
Εφεδρείες
Το μήνυμα που στέλνει το Μαξίμου είναι ότι υπάρχουν και μέτρα – εφεδρείες που θα ενεργοποιηθούν, ανάλογα με την πορεία των διεθνών τιμών πετρελαίου και την πίεση που θα δεχθούν τα εισοδήματα και η κατανάλωση.
Εάν η πίεση ενταθεί, ίσως υπάρξει δεύτερο «πακέτο» το οποίο θα περιλαμβάνει φορολόγηση των υπερκερδών σε διυλιστήρια και εταιρείες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, με στόχο τη στήριξη των πιο ευάλωτων νοικοκυριών.
Νέες συνθήκες
Στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερης βαρύτητας κρίνεται η επερχόμενη Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης (ΔΕΘ), καθώς είναι η τελευταία πριν από τις εθνικές εκλογές.
Ο αρχικός σχεδιασμός προέβλεπε ένα «πακέτο» σημαντικών παρεμβάσεων, με στόχο την ενίσχυση της οικονομίας και τη δημιουργία θετικού κλίματος στην κοινωνία, που θα έδιναν ώθηση στο στόχο της Ν.Δ. για τρίτη συνεχόμενη αυτοδυναμία.
Ωστόσο, οι νέες συνθήκες φαίνεται να περιορίζουν αισθητά τα περιθώρια για γενναίες εξαγγελίες, καθώς το βασικό πρόβλημα έχει σχέση με τον περιορισμό του λεγόμενου δημοσιονομικού χώρου.
Η κυβέρνηση καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα σε δύο αντικρουόμενες ανάγκες:
- από τη μία πλευρά, την ανάγκη στήριξης των πολιτών απέναντι στην άνοδο των τιμών και,
- από την άλλη, τη διατήρηση της δημοσιονομικής σταθερότητας.
Επαναξιολόγηση
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η δυνατότητα για νέες παροχές περιορίζεται σημαντικά και απαιτείται επαναξιολόγηση των προτεραιοτήτων, καθώς πριν από την επιδείνωση της διεθνούς κατάστασης υπήρχαν ενδείξεις υστέρησης στα έσοδα.
Η περαιτέρω επιδείνωση των εξωτερικών συνθηκών αναμένεται να αυξήσει τις πιέσεις, μειώνοντας ακόμη περισσότερο τα διαθέσιμα περιθώρια, κάτι που είναι πολύ πιθανό να αποτυπωθεί και στο «πακέτο» της ΔΕΘ.
Στο πλαίσιο αυτό, ουδείς μπορεί να αποκλείσει το ενδεχόμενο, αντί για οριζόντια μέτρα, να υιοθετηθούν πιο στοχευμένες παρεμβάσεις, με έμφαση στις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες. Μια τέτοια προσέγγιση θεωρείται πιο συμβατή με τις δημοσιονομικές αντοχές της οικονομίας, αν και περιορίζει την πολιτική απήχηση των μέτρων.
Οι αποφάσεις
Σε κάθε περίπτωση, ο καθοριστικός παράγοντας για τις αποφάσεις για το τελικό πακέτο παροχών, θα είναι η διάρκεια και η ένταση της κρίσης.
Στην περίπτωση κατά την οποία η διεθνής αστάθεια αποκλιμακωθεί σε σύντομο χρονικό διάστημα, είναι πιθανό να δημιουργηθούν καλύτερες συνθήκες για πιο γενναίες παρεμβάσεις. Ωστόσο, εάν η κρίση παραταθεί, η ανάγκη για δημοσιονομική πειθαρχία θα υπερισχύσει, οδηγώντας σε πιο συγκρατημένες επιλογές.
Η κυβέρνηση βρίσκεται σε κρίσιμο σταυροδρόμι, καθώς οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή επηρεάζουν άμεσα τις δυνατότητες της και σε μεγάλο βαθμό περιορίζουν τον βαθμό ελευθερίας των αποφάσεων.
Η ΔΕΘ αναμένεται να αποτελέσει σημείο αναφοράς για τις επόμενες κινήσεις, όμως το εύρος των παροχών θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από παράγοντες που δεν μπορούν να ελεγχθούν.