Η περίοδος της Σαρακοστής εξελίσσεται τα τελευταία χρόνια σε έναν από τους πιο προβλέψιμους αλλά και πιο δυναμικούς εποχικούς κύκλους για το οργανωμένο λιανεμπόριο τροφίμων και την εστίαση. Αν και παραδοσιακά συνδέεται με συγκεκριμένες διατροφικές συνήθειες, σήμερα λειτουργεί ως καθαρά οικονομικό φαινόμενο: αυξημένη ζήτηση, διεύρυνση κωδικολογίου, νέα λανσαρίσματα και στοχευμένες καμπάνιες δημιουργούν τζίρο που για πολλές κατηγορίες ισοδυναμεί με μια «μικρή πασχαλινή περίοδο».
Κατά τη Σαρακοστή παρατηρείται έντονη μετατόπιση της καταναλωτικής δαπάνης από το κρέας και τα γαλακτοκομικά προς όσπρια και ρύζι, κατεψυγμένα και νωπά λαχανικά, θαλασσινά, αλείμματα φυτικής ή μη βάσης όπως ταραμοσαλάτα, μελιτζανοσαλάτα και χούμους, προϊόντα σόγιας και φυτικής πρωτεΐνης, καθώς και χαλβά και ταχίνι. Παράγοντες της αγοράς αναφέρουν ότι τα κατεψυγμένα θαλασσινά εμφανίζουν διψήφια ποσοστιαία άνοδο σε σχέση με έναν «κανονικό» μήνα, ενώ όσπρια και ρύζι αυξάνονται σε όγκο πωλήσεων κατά 15% έως 25%, ανάλογα με το δίκτυο.
Τιμές, private label και το «Καλάθι της Σαρακοστής»
Η τιμολογιακή διαχείριση έχει αποκτήσει ιδιαίτερη βαρύτητα. Το κόστος πρώτων υλών όπως το ελαιόλαδο, το σουσάμι και τα κατεψυγμένα θαλασσινά, επηρεάζει τις τελικές τιμές στο ράφι. Σε ορισμένες περιπτώσεις οι αυξήσεις σε βασικά εποχικά προϊόντα ήταν αισθητές, γεγονός που ώθησε τις αλυσίδες να επενδύσουν σε ιδιωτική ετικέτα ώστε να συγκρατήσουν την τιμή. Στο ίδιο πλαίσιο, το «Καλάθι της Σαρακοστής» λειτούργησε ως εργαλείο συγκράτησης τιμών σε βασικά είδη, ενισχύοντας την επισκεψιμότητα στα μεγάλα σούπερ μάρκετ και προσανατολίζοντας τις αγορές σε στοχευμένη «αξία».
Οι μεγάλες αλυσίδες οργανώνουν θεματικές εβδομάδες με ειδική σήμανση, έντυπα φυλλάδια και ψηφιακές καμπάνιες. Lidl Ελλάς, Σκλαβενίτης, ΑΒ Βασιλόπουλος, Μασούτης και Metro επενδύουν σε διευρυμένες κατηγορίες plant based, έτοιμα γεύματα και παραδοσιακές σαλάτες, με κοινό παρονομαστή την ενίσχυση των private label, προσφορές «2+1» σε όσπρια και κατεψυγμένα και ειδικά stands για χαλβά και ταχίνι. Πολλά προϊόντα που λανσάρονται αυτή την περίοδο παραμένουν μόνιμα στο ράφι, καθώς η βάση καταναλωτών φυτικών προϊόντων διευρύνεται σταθερά.
Η Σαρακοστή ως επιταχυντής των plant based
Η περίοδος δεν ενισχύει μόνο τα παραδοσιακά νηστίσιμα, αλλά λειτουργεί ως επιταχυντής για τα plant based και τα vegan. Όλο και περισσότεροι καταναλωτές υιοθετούν πιο «ευέλικτες» διατροφές για λόγους υγείας, ευεξίας ή περιβάλλοντος. Η Σαρακοστή γίνεται περίοδος δοκιμής: φυτικά ροφήματα, επιδόρπια, εναλλακτικά τυριά, μπιφτέκια από όσπρια ή πρωτεΐνη μπιζελιού. Πολλά από αυτά παραμένουν και μετά το Πάσχα, μετατρέποντας την εποχική ζήτηση σε μακροπρόθεσμη τάση.
Οι βιομηχανίες τροφίμων προσαρμόζουν τη στρατηγική τους, επενδύουν σε νέους κωδικούς, ενισχύουν R&D για γεύση, υφή και διατροφικό προφίλ και προχωρούν σε αναβαθμίσεις γραμμών παραγωγής και πιστοποιήσεις vegan. Στο εγχώριο μέτωπο, εταιρείες όπως Δέλτα, Μεβγάλ, Όλυμπος και Δωδώνη λανσάρουν φυτικά ροφήματα, τυριά φυτικής προέλευσης, παγωτά και επιδόρπια, ενώ διεθνώς όμιλοι όπως Nestlé και Unilever επενδύουν δυναμικά σε χαρτοφυλάκια φυτικών προϊόντων. Ο ανταγωνισμός σε καινοτομία και ποικιλία επηρεάζει άμεσα και την ελληνική αγορά.
Η εστίαση προσαρμόζεται και «κερδίζει» εποχικά μενού
Οι αλυσίδες εστίασης έχουν ενσωματώσει τη Σαρακοστή στον ετήσιο προγραμματισμό τους. Μενού με θαλασσινά, λαχανικά και ζυμαρικά σε νηστίσιμες και vegan εκδοχές εμφανίζονται κάθε χρόνο, με έντονη προβολή και προσφορές μέσω delivery. Domino’s Pizza και Pizza Hut προωθούν νηστίσιμες επιλογές με λαχανικά ή θαλασσινά και φυτικά τυριά, ενώ η L’Artigiano ενισχύει vegetarian συνταγές προσαρμόζοντας βάσεις και σάλτσες.
Στη γρήγορη εστίαση, η McDonald’s με το McSarakosti εστιάζει σε ποικιλία θαλασσινών, με σαλάτες γαρίδας, McVeggie καλαμαράκια και μπιφτέκια λαχανικών, ενώ η Goody’s Burger House επαναφέρει τα Μεσογειακά Γεύματα με νηστίσιμες και vegan επιλογές όπως vegan nuggets, meat free burger και veggie burger. Παράλληλα, αλυσίδες καφέ και snack αναπτύσσουν νηστίσιμα σάντουιτς, πίτες και γλυκά χωρίς γάλα και αυγό, ενώ αυξάνεται η προβολή φυτικών ροφημάτων. Η everest ενισχύει το portfolio της με νηστίσιμες επιλογές σε σημεία υψηλής διέλευσης, η Gregory’s επενδύει συστηματικά σε vegan προϊόντα που μένουν στο μενού όλο τον χρόνο και τα Coffee Island δίνουν έμφαση σε γάλα αμυγδάλου, σόγιας ή βρώμης.
Η ένταξη νηστίσιμων επιλογών δεν είναι πλέον καθαρά εποχική. Οι αλυσίδες χρησιμοποιούν τη συγκυρία για «τεστ» νέων plant based προϊόντων που, αν αποδώσουν, παραμένουν μόνιμα. Η Σαρακοστή λειτουργεί ως δοκιμαστική φάση για plant-based burgers, ευκαιρία για upselling σε συνοδευτικά και αφορμή για ψηφιακές καμπάνιες και loyalty. Οι παραγγελίες μέσω delivery δείχνουν αυξημένη συμμετοχή νηστίσιμων, επιβεβαιώνοντας ότι το κοινό διευρύνεται και σε νεότερες ηλικίες. Έτσι, μια παραδοσιακή περίοδος νηστείας μετατρέπεται σε σταθερό μοχλό εμπορικής ανάπτυξης.