Η αυστηροποίηση των μηχανισμών είσπραξης ληξιπρόθεσμων οφειλών από τη φορολογική διοίκηση έχει αλλάξει ριζικά το τοπίο για εκατομμύρια φορολογουμένους. Με τα ηλεκτρονικά συστήματα της ΑΑΔΕ να λειτουργούν πλέον σε πραγματικό χρόνο, οι διαδικασίες κατάσχεσης τραπεζικών λογαριασμών, εισοδημάτων και περιουσιακών στοιχείων ενεργοποιούνται αυτόματα και χωρίς τις καθυστερήσεις του παρελθόντος, περιορίζοντας σημαντικά τα περιθώρια αντίδρασης. Την ίδια στιγμή, το ισχύον πλαίσιο προβλέπει συγκεκριμένες δικλίδες προστασίας, όπως ακατάσχετα όρια καταθέσεων, ειδική μεταχείριση μισθών, συντάξεων και επιδομάτων, αλλά και εξαιρέσεις για μικρές οφειλές.
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, πάνω από δύο εκατομμύρια φυσικά και νομικά πρόσωπα με ληξιπρόθεσμες οφειλές προς το Δημόσιο βρίσκονται αντιμέτωπα με τον κίνδυνο κατασχέσεων, καθώς οι διαδικασίες έχουν πλέον αυτοματοποιηθεί. Η ενεργοποίηση γίνεται μέσω των ηλεκτρονικών συστημάτων της φορολογικής διοίκησης, είτε απευθείας από τραπεζικούς λογαριασμούς είτε «εις χείρας τρίτων», χωρίς τις χρονοβόρες διαδικασίες που ίσχυαν τα προηγούμενα χρόνια. Η βασική διαφορά σε σχέση με το παρελθόν είναι η ταχύτητα: η άμεση πρόσβαση στα τραπεζικά δεδομένα, η διασύνδεση με φορείς του Δημοσίου και η ροή πληροφοριών επιτρέπουν την άμεση εκτέλεση εντολών κατάσχεσης.
Παρά την αυστηροποίηση, εξακολουθεί να ισχύει ακατάσχετο όριο στις καταθέσεις. Οι καταθέσεις σε έναν και μοναδικό δηλωμένο ατομικό ή κοινό λογαριασμό είναι ακατάσχετες έως το ποσό των 1.250 ευρώ μηνιαίως για κάθε φυσικό πρόσωπο, υπό την προϋπόθεση ότι ο λογαριασμός έχει δηλωθεί ηλεκτρονικά στην ΑΑΔΕ. Αν δεν έχει γίνει η σχετική δήλωση, το προστατευτικό όριο δεν ενεργοποιείται, με αποτέλεσμα να μπορεί να δεσμευτεί οποιοδήποτε ποσό.
Ειδικοί κανόνες ισχύουν για μισθούς, συντάξεις και ασφαλιστικά βοηθήματα. Ποσά έως 1.000 ευρώ τον μήνα είναι πλήρως ακατάσχετα. Για το τμήμα από 1.000 έως 1.500 ευρώ επιτρέπεται κατάσχεση στο 50% του υπερβάλλοντος, ενώ για αποδοχές που ξεπερνούν τα 1.500 ευρώ το υπερβάλλον ποσό μπορεί να κατασχεθεί εξ ολοκλήρου. Το πλαίσιο αυτό έχει στόχο να διασφαλίζει ένα ελάχιστο επίπεδο διαβίωσης, χωρίς να ακυρώνει τη δυνατότητα είσπραξης οφειλών.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στους κοινούς τραπεζικούς λογαριασμούς. Εκεί, το ακατάσχετο όριο ισχύει για κάθε συνδικαιούχο μόνο εφόσον όλοι έχουν δηλώσει τον λογαριασμό ως ακατάσχετο. Αν κάποιος από τους συνδικαιούχους δεν έχει προβεί στη δήλωση, μπορεί να δεσμευτούν ποσά ακόμη και κάτω από το όριο των 1.250 ευρώ, γεγονός που δημιουργεί συχνά πρακτικά προβλήματα σε οικογένειες και συνδικαιούχους.
Υπάρχουν, επίσης, περιπτώσεις οφειλών για τις οποίες δεν επιβάλλεται κατάσχεση. Δεν ενεργοποιείται διαδικασία κατάσχεσης για χρέη που υπολείπονται των 50 ευρώ, ενώ η νομοθεσία προστατεύει και συγκεκριμένες κατηγορίες εισοδημάτων, όπως μέρος των ημερομισθίων και ορισμένα εφάπαξ βοηθήματα. Παράλληλα, ρητά ακατάσχετα θεωρούνται σειρά επιδομάτων και παροχών, μεταξύ των οποίων το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα, το επίδομα ανεργίας, το επίδομα θέρμανσης, η επιδότηση ενοικίου, τα προνοιακά επιδόματα, η διατροφή ανηλίκων και κάθε παροχή που έχει χαρακτηριστεί ως ακατάσχετη από τη νομοθεσία.
Το συμπέρασμα είναι ότι, σε ένα περιβάλλον πλήρους αυτοματοποίησης των εισπρακτικών μηχανισμών, η έγκαιρη ενημέρωση και η σωστή δήλωση του ακατάσχετου λογαριασμού αποτελούν κρίσιμες κινήσεις άμυνας για τους οφειλέτες. Παρά τις δικλίδες προστασίας, η ταχύτητα των διαδικασιών αφήνει ελάχιστα περιθώρια αντίδρασης, καθιστώντας αναγκαίο τον προγραμματισμό και, όπου είναι δυνατό, τη ρύθμιση των οφειλών πριν ενεργοποιηθούν τα μέτρα αναγκαστικής είσπραξης.