Από το Μπουρανί του Τυρνάβου και τον Χορό των Γέρων στη Σκύρο, μέχρι το έθιμο του Μπέη στο Διδυμότειχο και τον Βλάχικο Γάμο στη Θήβα, η Ελλάδα αναβιώνει έθιμα και γιορτές που είναι κάτι πολύ περισσότερο από στιγμές χαράς. Είναι ρίζες, βιώματα και κομμάτια της άυλης πολιτιστικής μας κληρονομιάς, που κρατούν ζωντανό το αποτύπωμα των προγόνων μας και λειτουργούν πλέον ως ισχυρό asset για την τουριστική ανάπτυξη, ακόμη και για μη «παραδοσιακούς» προορισμούς.
Καθώς η ταξιδιωτική κίνηση για το τριήμερο της Καθαράς Δευτέρας κορυφώνεται, γίνεται ξανά εμφανές ότι «τα ήθη, τα έθιμα, οι γιορτές και οι γαστρονομικές πρακτικές δεν είναι απλώς λαογραφικά στοιχεία, αλλά ζωντανές εκφράσεις της πολιτισμικής μας συνέχειας που συνδέουν το παρελθόν με το παρόν», όπως τονίζει η Αγγελική Μαραγκάκη, Διευθύντρια Ανάπτυξης του Οργανισμού Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων (ΟΔΑΠ).
Η αυθεντικότητα ως «μαγνήτης» της εξόδου
Σύμφωνα με τον πρόεδρο του HATTA, Λύσανδρο Τσιλίδη, η φετινή κίνηση είναι αυξημένη σε σχέση με πέρσι και δεν περιορίζεται στους «κλασικούς» πρωταγωνιστές, όπως η Πάτρα, η Ξάνθη και το Ρέθυμνο. Αντίθετα, ενισχύονται και προορισμοί που επενδύουν στα ιδιαίτερα έθιμα και τις τοπικές τους εκδηλώσεις.
Στη Σκύρο κυριαρχεί ο «Χορός των Γέρων» και η «Τράτα», στη Νάουσα οι «Γενίτσαροι και οι Μπούλες», στον Τύρναβο το «Μπουρανί», στην Κέρκυρα το ιδιαίτερο τοπικό καρναβάλι. Η παράδοση ζωντανεύει με τις «Μπουμπούνες» στην Καστοριά, τους «Φανούς» στην Κοζάνη, τις «Τζαμάλες» στα Ιωάννινα, τον «Μπαμπόγερο» στις Σέρρες και τους «Κουδουνοφόρους» στον Σοχό. Στα νησιά, δυναμική παρουσία έχουν η Σέριφος, η Αμοργός, η Σκόπελος και η Ζάκυνθος με τον «Ντελάλη», ενώ το Γαλαξείδι ετοιμάζεται για τον «Αλευροπόλεμο» και η Θήβα για τον «Βλάχικο Γάμο». Στον Έβρο, το Διδυμότειχο προσελκύει ενδιαφέρον με το έθιμο του «Μπέη» και την αναπαράσταση γεωργικών εργασιών.
Τουριστική ανάπτυξη με πολιτιστικό βάθος
Το ζητούμενο, όμως, δεν είναι μόνο ο αριθμός των ταξιδιωτών, αλλά το πώς θα διατηρηθεί ζωντανό αυτό που τους φέρνει στους προορισμούς. Η αναβίωση των εθίμων μπορεί να λειτουργήσει ως μοχλός εξωστρέφειας, να ενισχύσει την επισκεψιμότητα εκτός υψηλής σεζόν και να δώσει «ζωή» σε λιγότερο προβεβλημένες περιοχές.
«Η διεθνής προβολή των ελληνικών εθίμων αποτελεί στρατηγική προτεραιότητα του Υπουργείου Πολιτισμού και είναι απόλυτα εφικτή. Προϋποθέτει όμως επιστημονική τεκμηρίωση, αφηγηματική συνοχή και σαφές πλαίσιο παρουσίασης με σεβασμό στην πολιτιστική μας κληρονομιά», επισημαίνει η κ. Μαραγκάκη. Η Ελλάδα διαθέτει μια τεκμηριωμένη συνέχεια πολιτισμού που παραμένει ζωντανή στη σύγχρονη καθημερινότητα: τοπική κουζίνα, παραδοσιακές γιορτές, αγροτικές πρακτικές και εποχικά έθιμα συνθέτουν μια άυλη κληρονομιά με ισχυρή δυναμική.
Η ίδια τονίζει ότι η άυλη κληρονομιά, επειδή συνδέεται με τον κύκλο του έτους, μπορεί να αποτελέσει εργαλείο αντιμετώπισης της εποχικότητας του τουρισμού. Η γαστρονομία λειτουργεί ως ιδανικό «όχημα»: χειμωνιάτικες γιορτές, τοπικά προϊόντα κάθε εποχής και θεματικές εμπειρίες που συνδέονται με την αγροτική παραγωγή μπορούν να ενταχθούν σε στοχευμένες προτάσεις και να προσελκύσουν επισκέπτες όλο τον χρόνο.
Ψηφιακά εργαλεία και γαστρονομική εμπειρία
Σε αυτή τη στρατηγική εντάσσεται η πλατφόρμα hh.gr, που σχεδιάστηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού και τον ΟΔΑΠ για να λειτουργεί ως ολοκληρωμένη πύλη πολιτιστικού storytelling, συνδέοντας τόπους, ιστορίες, διαδρομές και ζωντανή κληρονομιά. Παράλληλα, η υπηρεσία The Eaternity Experience χρησιμοποιεί τη γαστρονομία ως βιωματική είσοδο στην άυλη κληρονομιά, δημιουργώντας ολιστικές εμπειρίες σε 21 αρχαιολογικούς χώρους, με το δίκτυο να επεκτείνεται.
Ο επισκέπτης δεν παρατηρεί απλώς ένα έθιμο ως θεατής, αλλά το βιώνει μέσα από επιμελημένες γαστρονομικές δράσεις, συνδεδεμένες με τον τόπο και την ιστορία του.
Η πρόκληση της αυθεντικότητας
Η άυλη κληρονομιά συναντάται συχνά με μεγαλύτερη αυθεντικότητα σε μικρότερες κοινότητες και λιγότερο τουριστικούς προορισμούς. Όταν συνδεθεί στρατηγικά με αρχαιολογικούς χώρους, τοπικά προϊόντα ποιότητας, γαστρονομικές εκδηλώσεις και συστηματική ψηφιακή προβολή, δημιουργείται μια ολοκληρωμένη πολιτιστική πρόταση που μπορεί να ανταγωνιστεί τους μαζικούς προορισμούς, ενισχύοντας τις τοπικές οικονομίες και τη βιωσιμότητα των πολιτιστικών πόρων.
Η ανησυχία για την «τουριστικοποίηση» παραμένει. Όπως εξηγεί η κ. Μαραγκάκη, ο κίνδυνος εμφανίζεται όταν τα έθιμα αποσπώνται από το πλαίσιο τους και μετατρέπονται σε επιφανειακό θέαμα. «Η στρατηγική μας βασίζεται στον σεβασμό της κληρονομιάς, στη συνεργασία με τις τοπικές κοινότητες και στη διατήρηση της αυθεντικότητας. Η hh.gr εφαρμόζει τεκμηριωμένη αφήγηση και το The Eaternity Experience πλαισιώνει τις γαστρονομικές δράσεις με επιστημονική τεκμηρίωση και συμμετοχή των φορέων των παραδόσεων, ώστε η παράδοση να παραμένει ζωντανή και όχι απλώς εμπορευματοποιημένη».