Σοβαρές διαστάσεις λαμβάνει το πρόβλημα των οφειλών προς τον ΕΦΚΑ, καθώς, σύμφωνα με στοιχεία της ΕΝΥΠΕΚΚ, επτά στους δέκα ελεύθερους επαγγελματίες και αγρότες εμφανίζονται να χρωστούν ασφαλιστικές εισφορές. Ως αποτέλεσμα, περίπου 300.000 ασφαλισμένοι αδυνατούν σήμερα να λάβουν σύνταξη λόγω χρεών.
Την ίδια στιγμή, μέχρι τις 31 Ιανουαρίου 2026 έχουν περιθώριο περίπου 1,4 εκατομμύρια ελεύθεροι επαγγελματίες, αυτοαπασχολούμενοι και αγρότες να επιλέξουν ή να μεταβάλουν την ασφαλιστική τους κατηγορία για το νέο έτος, απόφαση που θα καθορίσει τόσο τις εισφορές όσο και το ύψος της μελλοντικής τους σύνταξης.
Αυξήσεις εισφορών σχεδόν 18,5% σε τρία χρόνια
Οι εισφορές των μη μισθωτών έχουν αυξηθεί διαδοχικά τα τελευταία χρόνια: κατά 9,6% από 1/1/2023, κατά 3,46% από 1/1/2024, κατά 2,7% από 1/1/2025, ενώ από 1/1/2026 επίκειται νέα αύξηση 2,6%. Συνολικά, την τριετία 2023-2024-2025, η σωρευτική επιβάρυνση φτάνει το 18,36%, γεγονός που επιτείνει τις δυσκολίες για χιλιάδες επαγγελματίες.
Η ηλεκτρονική υπηρεσία «Επιλογή Ασφαλιστικής Κατηγορίας Κύριας Ασφάλισης, Επικουρικής Ασφάλισης και Εφάπαξ Παροχών» έχει ενεργοποιηθεί από τον ΕΦΚΑ από τις 10 Δεκεμβρίου 2025. Μέσω αυτής, οι μη μισθωτοί μπορούν να υποβάλουν αίτηση-δήλωση για αλλαγή κατηγορίας, διαδικασία που αφορά και όσους έχουν παράλληλη μισθωτή απασχόληση.
Ο ΕΦΚΑ διευκρινίζει ότι, μέχρι την ολοκλήρωση της εκκαθαριστικής διαδικασίας, αναστέλλεται η έκδοση ειδοποιητηρίων εισφορών και ότι, σε περίπτωση μη υποβολής αίτησης, παραμένει σε ισχύ η ασφαλιστική κατηγορία του προηγούμενου έτους.
Η «παγίδα» της πρώτης κατηγορίας
Παρά τις αυξήσεις, πάνω από ένα εκατομμύριο μη μισθωτοί παραμένουν στην πρώτη ασφαλιστική κατηγορία, η οποία έχει το χαμηλότερο ασφάλιστρο αλλά οδηγεί σε εξαιρετικά χαμηλές συντάξεις. Σύμφωνα με εκτιμήσεις ειδικών της κοινωνικής ασφάλισης, ακόμη και με 40 χρόνια εισφορών, οι συντάξεις της κατηγορίας αυτής μετά βίας ξεπερνούν τα 800 ευρώ, σε σημερινές τιμές.
Η παραμονή για πολλά χρόνια σε χαμηλή ασφαλιστική κατηγορία δυσκολεύει δραστικά την προοπτική βελτίωσης της σύνταξης στο μέλλον. Ακόμη και αν ο ασφαλισμένος επιλέξει υψηλότερη κατηγορία λίγο πριν τη συνταξιοδότηση, η διαφορά που προκύπτει στο τελικό ποσό είναι περιορισμένη και δεν αναπληρώνει τις απώλειες προηγούμενων ετών.
Πλασματικά έτη και απασχολούμενοι συνταξιούχοι
Η ασφαλιστική κατηγορία που επιλέγεται κάθε Ιανουάριο επηρεάζει άμεσα και το κόστος εξαγοράς πλασματικών ετών, σε περίπτωση που ο ασφαλισμένος προβεί σε σχετική κίνηση μέσα στο ίδιο έτος. Επιπλέον, από τη στιγμή που υποβάλλεται αίτηση συνταξιοδότησης, η μηνιαία εισφορά προσαυξάνεται με πόρο 50% για την κύρια σύνταξη ή με 40% για κύρια σύνταξη και επικουρική.
Παράλληλα, ακόμη και η επιλογή υψηλής ασφαλιστικής κατηγορίας έχει περιορισμένη ανταπόδοση για τους απασχολούμενους συνταξιούχους, όταν αυτοί διακόπτουν την εργασία τους και ζητούν προσαύξηση σύνταξης για τον χρόνο ασφάλισης μετά τη συνταξιοδότηση.