Έναν χρόνο μετά τη σεισμο-ηφαιστειακή κρίση στη Σαντορίνη, τα δεδομένα και τα συμπεράσματα των μόνιμων επιστημονικών επιτροπών «Εκτίμησης Σεισμικού Κινδύνου και Μείωσης της Σεισμικής Διακινδύνευσης» και «Παρακολούθησης Ελληνικού Ηφαιστειακού Τόξου» παρουσιάστηκαν σε εκδήλωση στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, παρουσία του υπουργού Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, Γιάννη Κεφαλογιάννη. Στο επίκεντρο βρέθηκε το χρονικό της κρίσης στην περιοχή Αμοργού–Σαντορίνης το 2025 και η επιστημονική αποτίμηση ενός φαινομένου που χαρακτηρίστηκε εξαιρετικά σπάνιο σε ένταση και πυκνότητα γεγονότων.
Ο διευθυντής του Γεωδυναμικού Ινστιτούτου, Βασίλης Καραστάθης, εξήγησε ότι επρόκειτο για σμηνοσειρά, δηλαδή σμήνος σεισμών, με την πλειονότητα να έχει τεκτονικό χαρακτήρα, αλλά με σημαντικό ποσοστό γεγονότων να φέρει χαρακτηριστικά διείσδυσης μαγματικών ρευστών. Αυτή η διείσδυση ενεργοποίησε τεκτονικές ζώνες και διαμόρφωσε μια «τεκτονομαγματική» ακολουθία. Από τις 26/1/2025 έως τις 30/6/2025 καταγράφηκαν πάνω από 21.000 σεισμοί, εκ των οποίων σχεδόν 19.500 στο πρώτο τρίμηνο του έτους. Ενδεικτικά, σε ολόκληρη την Ελλάδα το 2023 και το 2024 είχαν καταγραφεί 64 και 90 σεισμοί αντίστοιχα με μέγεθος ≥4R, ενώ στη Σαντορίνη μέσα σε μόλις 11 ημέρες (2–12/2/2025) καταγράφηκαν 216.
Πώς εξελίχθηκε το φαινόμενο και τι έδειξαν οι μετρήσεις
Η κρίση ήρθε μετά από ηφαιστειακή διέγερση (24/8–24/1) με αυξημένη σεισμικότητα και παραμορφώσεις, σαφώς ασθενέστερη από εκείνη του 2011–2012. Η δραστηριότητα κορυφώθηκε στις 3 Φεβρουαρίου 2025, παρουσίασε πρώτη ύφεση στις 7/2 και μετά τις 12–13/2 πέρασε σε οριστική αποκλιμάκωση. Η ανάλυση έδειξε σεισμικότητα σε βάθη 5–15 χλμ., χωρίς ρηχά γεγονότα που να υποδηλώνουν άνοδο μάγματος κοντά στην επιφάνεια. Οι τομές και η «μετανάστευση» επικέντρων με υψηλές πλευρικές ταχύτητες συνηγορούν υπέρ διείσδυσης μαγματικών ρευστών μέσα σε ρήγματα, ενώ περίπου το 70–76% των μηχανισμών γένεσης παραμένει καθαρά τεκτονικό.
Ο κ. Καραστάθης υπογράμμισε τον τεράστιο όγκο εργασίας: σε περιόδους καταγράφονταν δεκάδες σεισμοί μέσα σε λίγα λεπτά, με αποτέλεσμα τα αυτόματα συστήματα να δυσκολεύονται λόγω επικάλυψης σημάτων. Υιοθετήθηκαν αυστηρότερα κριτήρια για τις δημοσιεύσεις σε πραγματικό χρόνο, ενώ οι μικρότεροι σεισμοί αναλύθηκαν και με εργαλεία μηχανικής μάθησης και στη συνέχεια επανελέγχθηκαν ένας προς έναν από αναλυτές. Παρήχθησαν νέοι, ακριβέστεροι χάρτες επικέντρων με ειδικά μοντέλα ταχυτήτων για την περιοχή, ενώ αξιοποιείται και σύστημα DAS που μετατρέπει υποθαλάσσιες οπτικές ίνες σε πυκνό δίκτυο αισθητήρων στον βυθό.
Κρίσιμο συμπέρασμα των επιστημόνων είναι ότι δεν καταγράφηκε «ηφαιστειακός θόρυβος» ούτε σεισμοί με συχνοτικό φάσμα που να δείχνουν κίνηση μάγματος προς την επιφάνεια. Με άλλα λόγια, δεν υπήρξε ένδειξη επικείμενης έκρηξης ή γέννησης νέου ηφαιστείου, παρότι η κρίση είχε έντονα μαγματικά χαρακτηριστικά σε βάθος.
Διαχείριση κινδύνων και μόνιμες υποδομές παρακολούθησης
Ο πρόεδρος του ΟΑΣΠ, Ευθύμης Λέκκας, τόνισε ότι η αντιμετώπιση της κρίσης αποτέλεσε «άσκηση επί πραγματικών συνθηκών», με την επιστημονική πληροφόρηση να τροφοδοτεί τα επιχειρησιακά σχέδια και τις αποφάσεις. Αναφέρθηκε, επίσης, στη διαχείριση κατολισθητικών φαινομένων εντός της καλντέρας, ώστε να περιοριστούν οι επιπτώσεις στον οικιστικό ιστό και την οικονομία του νησιού.
Ο πρόεδρος του ΙΜΠΗΣ και καθηγητής Σεισμολογίας ΑΠΘ, Κώστας Παπαζάχος, υπογράμμισε τη σημασία της διαχρονικής παρακολούθησης και ανακοίνωσε την αναβάθμιση προσωρινών εγκαταστάσεων σε μόνιμες: νέος σεισμολογικός σταθμός στα Χριστιανά, δύο γεωδαιτικοί σταθμοί στη Θηρασιά και ένας στη Νέα Καμένη για παρακολούθηση μετακινήσεων, καθώς και νέος σταθμός αερίων από την ΕΑΓΜΕ. Παράλληλα, το Αστεροσκοπείο αναβαθμίζει το σεισμολογικό δίκτυο στις Κυκλάδες, ώστε η επόμενη κρίση να βρει την περιοχή πιο έτοιμη.
Στα υποθαλάσσια ρήγματα της ζώνης Σαντορίνης–Αμοργού αναφέρθηκε ο Δημήτρης Σακελλαρίου (ΕΛΚΕΘΕ), εξηγώντας ότι πρόκειται για σύνθετη τεκτονική δομή με τρεις ράχες (Ακρωτηρίου, Ανύδρου, Αστυπάλαιας) και ότι η κρίση του 2025 εντάσσεται σε μια μακρά ακολουθία τεκτονικο-μαγματικών επεισοδίων εκατομμυρίων ετών.
Τέλος, ο Βασίλης Σακκάς (ΕΚΠΑ) παρουσίασε τις γεωδαιτικές μετρήσεις: έντονη παραμόρφωση και «μετανάστευση» σεισμικότητας από την καλντέρα προς την Άνυδρο με ταχύτητες 4–5 χλμ./ημέρα, σημαντικές κατακόρυφες και οριζόντιες μετακινήσεις και επιπτώσεις σε ευρεία περιοχή από Νάξο έως Αμοργό και Αστυπάλαια. Από τον Μάρτιο του 2025 καταγράφεται μείωση του ρυθμού παραμόρφωσης και επιστροφή στο προηγούμενο κινηματικό καθεστώς, με εξαίρεση τη Σαντορίνη όπου παραμένει τάση ανύψωσης που εκτιμάται ότι μπορεί σταδιακά να εξασθενήσει.
Το συνολικό μήνυμα της επιστημονικής κοινότητας είναι σαφές: η κρίση του 2025 ήταν ένα εξαιρετικά έντονο αλλά βαθύ, κυρίως τεκτονικό φαινόμενο, πυροδοτημένο από μαγματικά ρευστά σε βάθος, χωρίς ενδείξεις άμεσου ηφαιστειακού κινδύνου στην επιφάνεια – και με την ανάγκη μόνιμης, υψηλής ποιότητας παρακολούθησης να παραμένει πρώτη προτεραιότητα.